آذربایجان، جنگ دوم قرهباغ و امنیت ژئوپلیتیکی ایران: چالشها و پیامدها
نویسندگان
1 استادیار روابط بین الملل دانشگاه گیلان
doi
چکیده
با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و خروج قفقاز از حاشیه جغرافیای سیاسی جهان، استقلال جمهوری آذربایجان در همسایگی ایران فرصتی تاریخی برای توسعه روابط دوجانبه بر پایه اشتراکات تاریخی، فرهنگی و مذهبی فراهم آورد. با این حال، روابط تهران و باکو به جای همگرایی پایدار، با چالشهای متعددی روبهرو شده است. عواملی همچون سیاستهای سکولار باکو، کمرنگسازی هویت شیعی، گسترش ایدئولوژی پانترکیسم و همچنین پیوندهای فزاینده جمهوری آذربایجان با غرب، ترکیه و رژیم صهیونیستی به سردی مناسبات دامن زده است. در این راستا، پرسش اصلی پژوهش این است که جنگ دوم قرهباغ (۲۰۲۰) چه تأثیری بر امنیت ملی ایران و روابط آن با جمهوری آذربایجان گذاشته است؟ فرضیه تحقیق بدین شرح مطرح میشود که تحولات امنیتی و ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی پس از جنگ ۴۴ روزه قرهباغ، امنیت ملی ایران را با مجموعهای از تهدیدات چندبعدی از جمله تهدیدات اقتصادی (مانند کریدور زنگزور)، تهدیدات امنیتی–سیاسی (نظیر نفوذ فزاینده رژیم صهیونیستی در باکو) و تهدیدات اجتماعی–فرهنگی (از قبیل گسترش پانترکیسم و ملیگرایی قومی) مواجه کرده است؛. این عوامل بهطور کلی موجب تشدید تنش در روابط دو کشور شده، هرچند نمونههایی از همکاریهای دوجانبه نیز در قفقاز جنوبی وجود داشته است. بر اساس نتایج تحقیق، فرضیه پژوهش تأیید میشود؛ به این معنا که جنگ دوم قرهباغ نهتنها موجب تشدید چالشهای امنیتی دو دههای برای ایران شده، بلکه روابط تهران و باکو قطعا با توفق نامه آذربایجان و ارمنستان در واشنگتن در اوت 2025 رو به سردی بیشتری میگرایید. این پژوهش براساس رویکرد کیفی- اسنادی با استفاده از منابع اسنادی –کتابخانهای صورت گرفته است.
