تحلیل ابعادی پدیده لطمات بایسته در تصمیم گیری مدیران یک سازمان دولتی

نویسندگان

1 گروه مدیریت، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه ولی عصر (عج)، رفسنجان، ایران.

2 کارشناس ارشد،گروه مدیریت، دانشگاه ولی عصر، رفسنجان، ایران.

doi
10.22034/jipas.2026.518274.1796
چکیده

هدف این پژوهش، کاوش ابعاد اساسی دخیل در بروز پدیدة لطمات بایسته توسط مدیران سازمانی دولتی بود. لطمات بایسته آن دسته از وظایف کاری هستند که بر اساس آنها فرد باید به‌‌عنوان بخشی از شغل خود عملی را مرتکب شود که به انسان دیگری آسیب وارد می‌‌سازد تا به خیر یا هدف بزرگ‌‌تری منتهی شود. به این منظور، از طرح تحلیل ابعادی در راهبرد نظریة داده‌‌بنیاد استفاده شد. قلمرو مکانی پژوهش، دانشگاه ولی‌‌عصر رفسنجان و مشارکت‌‌کنندگان، مدیران آن بودند که مبتنی بر نمونه‌‌گیری نظری به همکاری دعوت شدند. با رعایت اصل اشباع نظری، تعداد مشارکت‌‌کنندگان 20 نفر شدند. داده‌‌ها با استفاده از مصاحبه‌‌های باز و عمیق گردآوری شدند. برای تحلیل داده‌‌ها، بعدسازی، تفکیک و یکپارچه‌‌سازی/بازیکپارچه سازی انجام شد. نتیجة تحلیل داده‌‌ها به شناسایی 42 ویژگی در قالب 13 بعد منتهی گردید. ماتریس تبیینی حاوی ابعاد شناسایی‌‌شده، صیانت‌‌بخشی را در جایگاه منظر نظریه نشاند. بستر، شامل اهداف سازمانی و کارویژه‌‌های مدیریت و شرایط، ناظر به محدودیت‌‌های مالی، قانونی، طبیعی و انحراف‌‌ها، اعم از انحراف از بودجه، انحراف عملکردی، انحراف قانونی و انحراف طبیعی بودند. همچنین، فرایندها اقدامات انضباطی، احتیاطی، انقباضی، انهدامی و اضطراری را دربرمی‌‌گرفتند. دست آخر، پیامدهای لطمات بایسته به شرح پیامد معطوف به مدیران (عذاب وجدان)، پیامد معطوف به اهداف/ شاهدان لطمات بایسته (اعتراض) و پیامد معطوف به سازمان (بهبود بهره‌‌وری) شناسایی شدند.