تأثیر گیاهان پوششی جنس شبدر بر مدیریت علف‌هرز، رشد و عملکرد کینوا (Chenopodium quinoa Willd)

نویسندگان

1 دانشیار مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

2 دانشجوی دکتری اکولوژی گیاهان زراعی، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

3 نویسنده مسئول، دانشیار گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

4 دانشیار گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

doi
10.22069/jopp.2025.22754.3179
چکیده

سابقه و هدف:کینوا، (Chenopodium quinoa Willd.) گیاهی از خانواده تاج خروسیان (Amaranthaceae) است که در حال حاضر به دلیل ارزش غذایی بالا و تحمل به تنش‌های زنده و غیر زنده به‌ویژه خشکی و شوری، به‌عنوان یک محصول جایگزین برای گیاهان با مصرف آب بالا مطرح می‌باشد. علف‌های هرز یکی از عوامل محدود کننده رشد و توسعه کینوا است. به‌دلیل نزدیکی زیاد کینوا به علف‌های هرز جنس سلمک (Chenopodium)و تاج خروس (Amaranthus) کنترل شیمیایی این گیاه بسیار دشوار است. از عوامل مهم در سازوکار مدیریت علف‌های هرز این محصول کنترل غیرشیمیایی علف‌های هرز با استفاده از گیاهان پوششی است. لذا این مطالعه به‌منظور تعیین بهترین ترکیب گیاه پوششی با کینوا به جهت کاهش فشار جمعیت علف هرز و تعیین اثر این تیمارها بر رشد و عملکرد کینوا انجام شد. مواد و روش‌ها:به‌منظور بررسی اثر گیاهان پوششی بر مدیریت علف‌های هرز و تأثیر آن بر رشد و عملکرد کینوا ، آزمایشی در سال 1401 در مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال بذر در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با هشت تیمار و سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل کشت گیاهان پوششی شبدر برسیم(Trifolium alexandrinum L.) ، شبدر ایرانی (Trifolium resupinatum L.)و شبدر لاکی(Trifolium incarnatum L.)، شبدر برسیم+ شبدر ایرانی، شبدر برسیم+ شبدر لاکی و شبدر ایرانی+ شبدر لاکی، شاهد بدون گیاه پوششی و با وجین کامل، و شاهد بدون گیاه پوششی و بدون وجین بود. یافته‌ها:نتایج این مطالعه نشان داد میزان تراکم علف‌های هرز در تیمارهای شبدر برسیم، شبدر ایرانی، شبدر برسیم+ شبدر ایرانی، شبدر برسیم+ شبدر لاکی، شبدر ایرانی+ شبدر لاکی و شبدر لاکی نسبت به تیمار شاهد بدون گیاه پوششی و بدون وجین به‌ترتیب 64، 60، 58، 53، 44 و 36 درصد کمتر بود. بیشترین وزن خشک کل علف‌های هرز به میزان 219 گرم در مترمربع، مربوط به تیمار شاهد بدون گیاه پوششی و بدون وجین و کمترین وزن خشک کل علف‌های هرز در تیمار بدون گیاه پوششی و وجین کامل (به میزان صفر) و پس از آن به میزان 39 گرم در مترمربع، مربوط به تیمار مخلوط شبدر برسیم+ایرانی بود. کمترین عملکرد دانه کینوا ( 64/64 گرم بر مترمربع) و بیشترین عملکرد (68/288 گرم بر مترمربع) به ترتیب مربوط به تیمار شاهد بدون گیاه پوششی و بدون وجین و شاهد بدون گیاه پوششی و با وجین کامل می‌باشد.نتیجه‌گیری:بر اساس نتایج این پژوهش می‌توان نتیجه گرفت که کنترل کامل علف‌های هرز اثر چشمگیری در افزایش عملکرد کینوا دارد. از سوئی استفاده از تیمارهای مختلف گیاه پوششی شبدر علاوه بر تاثیر در کنترل علف‌های هرز، توانست عملکرد را نسبت به تیمار شاهد بدون گیاه پوششی و بدون وجین به طور معنی‌داری افزایش دهد و لذا می‌تواند به‌عنوان یکی از روش‌های مدیریت تلفیقی در نظر گرفته شود.