نقش تراکم ساختمانی (گونه مسکن) در زیست پذیری محلات شهری؛ شهرک اکباتان تهران (بافت پرتراکم) و شهرک دهکده فردیس (بافت کمتراکم)
نویسندگان
1 2- دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 عضو هیات علمی گروه شهرسازی دانشگاه گیلان
3 کارشناسی ارشد برنامه ریزی منطقه ای، گروه برنامه ریزی و طراحی شهری و منطقه ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی،
doi
10.22067/jgusd.2026.87526.1410چکیده
زیستپذیری یکی از شاخصهای کلیدی ارزیابی کیفیت محیط شهری و تحتتأثیر ویژگیهای کالبدی، اجتماعی و خدماتی است. شهرک اکباتان (الگوی بلندمرتبهسازی) و شهرک دهکده فردیس (الگوی ویلایی) دو نمونه بارز از بافتهای مسکونی متفاوت هستند که مطالعه تطبیقی آنها میتواند ابعاد تازهای از ارتباط میان تراکم و زیستپذیری را روشن سازد. هدف این پژوهش مقایسه سطح زیستپذیری در دو گونه متفاوت مسکن، شناسایی مؤلفههای مؤثر بر رضایتمندی ساکنان، و تحلیل نقش تراکم در شکلگیری تجربه زیستپذیری است. پژوهش با رویکرد کیفی و بهرهگیری از مصاحبه نیمهساختیافته انجام شد. نمونهگیری به روش هدفمند از ساکنان با سابقه سکونت طولانیتر و تحلیل دادهها از روش تحلیل محتوا با استفاده از نرمافزار MAXQDA انجام شد. یافتهها نشان داد در شهرک اکباتان، علیرغم تراکم بالای ساختمانی و جمعیتی، دسترسی به خدمات، حملونقل عمومی، و امنیت موجب افزایش سطح رضایت ساکنان بهویژه گروههای جوانتر شده است. در شهرک فردیس، آرامش، امنیت، و وجود فضاهای سبز مهمترین عوامل زیستپذیری برای ساکنان بوده و رضایت بیشتری برای گروههای سنی بالاتر فراهم کرده است. تفاوت در سطح مشارکت اجتماعی نیز مشاهده شد؛ مشارکت در شهرک اکباتان بسیار اندک و در شهرک دهکده نسبی و محدود بود. پژوهش نشان داد زیستپذیری تنها به تراکم وابسته نیست، بلکه ترکیبی از عوامل کالبدی، خدماتی و اجتماعی آن را شکل میدهند. در تراکم بالا، دسترسی به خدمات و حملونقل نقش کلیدی دارد، در حالیکه در تراکم پایین، آرامش، امنیت و حس تعلق اهمیت بیشتری دارد. نتایج بیانگر ضرورت اتخاذ سیاستهای متفاوت در برنامهریزی شهری برای گروههای سنی و الگوهای سکونتی گوناگون است.
