نگرشی نو به مسئله حدوث و قدم عالم .
نویسندگان
1 دانشیار گروه الهیات دانشگاه بوعلی سینا. همدان. ایران.
2 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، ایران.
doi
10.22034/qabasat.2025.732746چکیده
حدوث و قدم عالم از مسائل مورد نزاع و چالشبرانگیز در تاریخ تفکر اندیشمندان اسلامی بوده است. در پژوهشهای پیشین با دغدغه اثبات و ابطال و نگاه تصدیقی، اقامه دلیل بر نظریه موافق و ایراد و خدشه بر نظریه مخالف محور بحث و پژوهش در این باب بوده است؛ در حالی که به نظر میرسد پیچیدگی بحث حدوث و قدم عالم در ناحیه تصور و مفهومشناسی است. نگاه خطی ارسطویی به زمان سبب گردیده است فیلسوفان و متکلمان مسلمان در این نظریه به جمعبندی و موضع مشترک دست نیابند. در نگاه ارسطویی سیر افقی در عالم ماده تنها خروج عالم ماده از قوه به فعل است و در این نگاه عالم هستی -اعم از مجردات و مادیات- متعلق خلق و ایجاد نیست. نظریات مختلف اندیشمندان مسلمان در باب حدوث و قدم عالم به محل نزاع اصلی پاسخ نمیدهند. در اینجا نیازمند اصطلاحسازی و مفاهیم جدیدی هستیم. با روش توصیفی-تحلیلی از رهگذر نقد و بررسی نظریات مختلف در باب حدوث و قدم عالم، نظریه حدوث و قدم امری را مطرح میکنیم که عدم واقعی عالم را نشان داده، حدوث و قدم عالم را به نحو منسجمتر و هماهنگ با متون دینی تبیین میکند.
