فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پس از فتح تهران و استقرار دوباره نظام مشروطیت تلاش برای روند نوسازی قوت گرفت. بدین‌سبب احزاب دموکرات و اعتدالیون روش‌های متفاوتی را در مرامنامه‌ایشان مطرح کردند که موجب اختلاف در میان آنان شد. چنان‌که برنامه ضعیف اعتدالیون مقابل اندیشه‌های آزادی‌خواهانه و مساوات‌طلبانه دموکرات‌ها، که از ارکان تحول اقتصادی‌ـ‌اجتماعی مرام‌نامه آنان به‌شمار می‌رفت، قرار گرفت. بنابراین، محمد‌ امین رسول‌زاده با پیشینه سوسیالیستی در قفقاز و از رهبران فرقه دموکرات به‌منظور نقد و بررسی مرام‌نامه اعتدالیون، این موضوع را در رساله « تنقید فرقه اعتدالیون »، بر اساس مواضع ماتریالیسم تاریخی پرداخت تا ارتباط منافع طبقه حاکم با قالب سیاسی را تشریح نماید. بدین‌ترتیب، با‌‌‌‌‌‌توجه بر گردآوری اسنادی داده‌ها و معرفی یک رساله حزبی دارای ایدئولوژی مارکسیستی، روش توصیف و تبیین به‌کار رفته است. حاصل آن‌که رسول‌زاده با ناکارآمد خواندن برنامه اعتدالیون، قصد بیان نابودی مناسبات ارباب‌ـ‌رعیتی را داشت که این امر، با مرام‌نامه دموکرات‌ها یکسان بود.