اصل بستار و فاعلیت الهی؛ مقایسه موضع فلسفه اسلامی و دیدگاههای معاصر
نویسندگان
1 استادیار گروه فلسفه، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران. ایران.
doi
10.22034/qabasat.2025.732749چکیده
اصل بستار که بیان میکند تمام رخدادهای فیزیکی به طور کامل توسط علل فیزیکی پیشین تبیینپذیرند، یکی از مفاهیم بنیادین در فلسفه علم و فیزیک معاصر است. این اصل با تکیه بر قوانینی مانند بقای انرژی، چالشی جدی برای آموزههای الهیاتی ایجاد میکند که بر مداخله یا فعل الهی در جهان تأکید دارند. از دیدگاه تمامیت علّی فیزیک، جهان فیزیکی به عنوان یک نظام بسته عمل میکند و هر گونه تأثیر علّی غیرفیزیکی، مانند مداخله الهی، ظاهراً با این نظام بسته در تضاد است. با وجود این متفکران معاصر تلاش کردهاند میان مفهوم فعل الهی و اصل تمامیت علّی فیزیکی جمع کنند. این مقاله با روشی توصیفی-تحلیلی به بررسی رابطه میان اصل تمامیت علّی فیزیکی و فعل الهی میپردازد و چالشها و راهحلهای گوناگونی را که برای آشتی این دو مفهوم ارائه شده است، تحلیل میکند. درنهایت راه حل مستفاد از حکمت اسلامی را برای این مسئله تشریح مینماید. این راه حل دقیقاً با هیچ یک از ایدههای اصلی موجود در مباحث معاصر تطبیق ندارد و در قالب یک تصویر سهوجهی قابل صورتبندی است که در بخش چهارم مقاله تشریح شده است.
