بررسی برخورد زودهنگام ریزقاره‌ای کهن در ناحیه بوکان-بانه-دیواندره، بخش شمال‌باختری پهنه سنندج-سیرجان

نویسندگان
doi
10.22055/aag.2026.51543.2558
چکیده

گستره مورد مطالعه در شمال­ باختری پهنه سنندج- سیرجان واقع شده است. اصلی­ ترین­های گسل­ها شامل دو دسته روند ساختاری N130-150 و N60-70 که با زاویه 70 درجه نسبت بهم الگویی خمیده از ساختارها را ایجاد نموده ­اند. بررسی فازهای دگرریختی، نشان از فازهای مختلفی با دگرریختی­ های شکل­ پذیر، نیمه­ شکل­ پذیر و شکنا به همراه حداقل چهار نسل نفوذ توده­ های گرانیتوئیدی مرتبط با باز شدن، فرورانش و برخورد و چهار فاز دگرگونی با رخساره­ ها و جایگاه­ های زمین­ ساختی به اثبات می رساند. بررسی سنی واحدهای سنگی نشان از رخنمون واحدهای دگرگونه با رخساره گنیسی و همچنین توده ­های نفوذی بسیار کهن (معادل نوپروتروزوئیک با سن 540-570 میلیون سال) مرتبط با برخورد در محل این ساختار خمیده دارد که حکایت از یک برخورد کهن (معادل فاز کوهزاد کادومین) کمان-قاره دارد که اثرات آن را می­ توان در قالب ایجاد ساختارهایی شکل ­پذیر (نسل اول دگرریختی­ ها) و الگویی کمانی از رخنمون­ های فراخاسته از پی­ سنگ مشاهده نمود. وجود توده ­های گرانیتوئیدهای مرتبط با باز شدن در دونین- کربونیفر، شاهدی برای کافت­ خوردگی در باختر-شمال­باختر ناحیه و ایجاد اقیانوسی باریک با روند تقریباً شمالی- جنوبی (نسل دوم دگرریختی ­ها در محیطی شکل­ پذیر)  همزمان با باز شدن نئوتتیس دارد. با هجوم فاز کوهزاد لارامید (کرتاسه پسین- پالئوسن) بسته شدن این اقیانوس، سبب برخورد زودهنگام این ناحیه با بخش خاوری ریزقاره آناتولی خاوری گردید که مصادف با نسل سوم دگرریختی­ ها در محیطی شکل ­پذیر-نیمه­ شکل­پذیر به همراه دگرگونی­ هایی با رخساره شیست سبز به همراه افیولیت های منطقه خوی بود. به این ترتیب، یک برخورد زودهنگام پیش از برخورد اصلی صفحات ایرانی- عربی (در فازهای پایانی آلپی) در طی فرگشت زمین ­ساختی صورت پذیرفته است.