عیب و هنر دفاع مبتنی‌بر اختیار در محک حکمت متعالیه

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه دین، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران. قم. ایران.

2 استاد گروه فلسفه دین، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران. قم. ایران.

doi
10.22034/qabasat.2025.725048
چکیده

دفاع مبتنی بر اختیار، پاسخی است که معضل شر اخلاقی، معمولا پیدا کرده است، که در بین بسیاری از فیلسوفان تلقی به قبول شده است. آلوین پلنتینگا در دوران معاصر این پاسخ را تقویت کرده و با بیانی فنّی، آن را به مصاف معضل منطقی شر به‌ویژه شر اخلاقی برد. باوجود ویژگی ایجابی آن در پاسخ به معضل منطقی شر، هنگامی که محک حکمت متعالیه به‌میان می‌آید، برخی از پیش‌فرض‌ها، مبانی و لوازم این دفاع، در تقریر پلنتینگا، با چالش‌های جدی روبه‌رو می‌شود که پذیرش آن را حتی به‌عنوان دفاعیه و نه تئودیسه با دشواری‌هایی روبه‌رو می‌کند که برای حل آن‌ها، باید چاره‌اندیشی‌های دیگری کرد. این رویارویی، با روش تحلیلی، برخی از این مفروضات و لوازم را بررسی می‌کند. تفسیر قابل‌خدشه از رابطه انسان با خداوند، رویکرد ناسازگارباورانه آن در تبیین رابطه اختیار و تعین‌گرایی علّی، پذیرش اصل امکان‌های بدیل به‌سان امر قوام‌بخش اختیار، مختار ندانستن خداوند و ناکامی در پاسخ به مسئله قرینه‌ای شر ازجمله این پیش‌فرض‌ها، لوازم و اشکالات است.