فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

برهان آنسلم که یکی از دیرینه‌ترین برهان‌های اثبات خداست، بیشتر ازسوی فلاسفه مسلمان رد شده است. دلیل ایشان برای رد این برهان، خلط بین حمل اولی و حمل شایع است. گزیده این اشکال، آن است که هیچ مفهومی برای خودش مصداق نمی‌سازد؛ یا به‌عبارت‌دیگر، لازمه‌ هیچ مفهومی، مصداق داشتن نیست، اما به‌نظر می‌رسد دقت‌نظر در دلیلی که آنسلم برای ملازمه بین «تصور بزرگ‌ترین موجود» و «وجودداشتن آن» پیش چشم داشته است، این اشکال را رد کند؛ چراکه از دیدگاه آنسلم قاعده‌ پیش‌گفته، یک استثنا دارد و آن در جایی است که «وجود» در «مفهوم» گرفته شده باشد. فلاسفه مسلمان نه دلیلِ آنسلم برای وجودِ این استثنا را نقد می‌کنند و نه مدعای آنسلم را نقد می‌کنند، بلکه تنها مدعای آنسلم را رد می‌کنند، اما کانت، به چرایی وجودِ استثناءِ یادشده از دیدگاه آنسلم می‌پردازد. از نگاه کانت، استثناءِ آنسلم به‌سبب آن است که او «وجود» را توصیف کننده‌ اشیاء خارجی می‌شمارد درحالی‌که کانت این مطلب را نمی‌پذیرد.