بررسی نقادانه آفرینش انسان از منظر انسان شناسی پویشی با تأکید بر آرای علامه طباطبایی ره و استاد مصباح یزدی ره
نویسندگان
1 استادیار گروه مبانی نظری اسلام، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
2 دانشجوی دکتری مدرسی مبانی نظری اسلام، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22034/qabasat.2024.719153چکیده
آفرینش انسان و جهان، از بحثهای چالشبرانگیز در تاریخ اندیشه است. با آغاز دوران مدرنیسم، آفرینش انسان وجههای طبیعتگرایانه و الحادی به خود گرفت. در این بین، الهیدانان پویشی در تلاش برای برپاداشتن وفاق بین دیدگاه طبیعتگرایانه و خداباورانه در مسألههای گوناگون، ازجمله آفرینش انسان برآمدند. آنها با ناچیز جلوهدادن قدرت الهی و ادعای قدرت استقلالی انسان، آفرینش بدون ماده پیشین را رد کردند و با طرح تأثیر ناچیز خداوند در آفرینش انسان، به خودآفرینی و آفرینش تدریجی و تکاملی انسان قایل شدند؛ اما توجه به مبانی عقلی و فلسفی اندیشمندانی چون علامه طباطبایی; و استاد مصباح یزدی; در رابطه با مسألههایی همچون وجوب ذات الهی و فقر ذاتی انسان، دیدگاه آنان را با اشکالات کلانی روبهرو میکند. این پژوهش، با روش توصیفی _ تحلیلی و انتقادی، در نهایت به این نتیجه میرسد که مبانی چنین دیدگاهی، افزون بر نبود دلیل در برخی موارد، با قواعد عقلی اثباتکنندة قدرت مطلق الهی هم ناسازگاری دارد. همچنین میان وجود شر و قدرت مطلق الهی، هیچ تنافیای وجود ندارد.
