فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهپس از شکل‌گیری نظام سیاسی نوین در عراق پسا صدام، این کشور شاهد ظهور و رشد امواجی از سلفی‌گری بوده که در سال 2004 در قالب القاعده و سپس در سال 2014 به صورت داعش، در این کشور نمایان شدند القاعده به سبب ظهور و گسترش در افغانستان پدیده‌ای نو نبوده، اما تبدیل آن به گروه موسوم به دولت اسلامی در عراق و شام (داعش) این مساله را در اذهان پژوهش‌گران ایجاد کرد که چرا داعش در عراق ظهور کرد و گسترش یافت. بر این اساس سوال اصلی این مقاله به این شکل طراحی شده که مهم‌ترین عوامل زمینه‌ساز ظهور و گسترش داعش در عراق کدام است؟ و در پاسخ به این سوال فرضیه‌ای ابتدایی طراحی شده بدین صورت که دولت شکننده (بحران‌های ناشی از منازعه بر سر مسایل سیاسی، اقتصادی و نظامی) و جامعه‌ی نابسامان (شکاف‌های قومی ـ مذهبی جامعه‌ی عراق) منجر به ظهور و گسترش داعش گردید. ادعای اصلی مقاله این است که شکنندگی دولت از یک سو در قالب 1) مشکلات ناشی از بحران مشروعیت سیاسی نظام فدرال در چالش میان گروه‌ها و جریان‌های سیاسی، 2) ناتوانی اقتصادی کشور در شکل‌دادن به رفاه اقتصادی و ایجاد توسعه‌ی اقتصادی متوازن و هم چنین منازعه بر سر منابع طبیعی کشور و به کنترل درآوردن آن و نیز 3) ضعف نیروهای نظامی و انتظامی کشور که با شکست در مقابل داعش همراه بود و از سوی دیگر، نابسامانی جامعه در قالب خشونت‌های قومی و مذهبی، زمینه را برای ظهور و گسترش این نیرو در عراق پس از 2003 فراهم نمود.