فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دایک‌های منطقة تفرش-سلفچگان که گویای فرایندهای ماگمایی سنوزوییک در پهنة ماگمایی مرکزی ارومیه-دختر هستند، بیشتر از آندزیت بازالتی و آندزیت تشکیل شده‌اند و کانی‌شناسی رایج آن‌ها شامل پلاژیوکلاز + کلینوپیروکسن ± هورنبلند + اکسیدهای آهن-تیتانیم است. از دیدگاه زمین‏‌شیمیایی این سنگ‌ها سرشت کالک‌آلکالن دارند و شواهدی مانند غنی‌شدگی از LILE (مانند: Rb، Ba و K) و تهی‌شدگی از HFSE (مانند: Nb، Ta و Ti) با پیدایش آنها در یک کمان ماگمایی قاره‌ای سازگاری دارد. الگو‌سازی تبلوربخشی بر پایة عنصرهای کمیاب نشان داد مذاب‌های اولیه‌تر با درصدهای متفاوت تبلور (20 تا80%) و فازهای جدایش‌یافته‌تری مانند پلاژیوکلاز، کلینوپیروکسن، الیوین و اکسیدهای آهن-تیتانیم‌دار به ترکیبات تحول‌یافته‌تر تبدیل می‌شوند. افزون‌بر‌این، تغییرات تدریجی شیمیایی عنصرهای کمیاب دایک‌ها گویای تغییر خاستگاه مذاب در گذر زمان از گوشتة سنگ‌کره‌ای دگرسان‌شده به گوشتة سست‌کره‌ای است. ماگماتیسم ائوسن و نئوژن (5/0Nb/La<؛ 10Nb/U<) ویژگی‌های ماگماتیسم کمانی دارد و خاستگاه سنگ‌کره‌ای آن تحت‌تأثیر سیال‌های فرورانشی بوده است؛ اما ماگماتیسم الیگو-میوسن (1Nb/La>؛ 10Nb/U>) سرشت آلکالن داشته است و از گوشتة سست‌کره‌ای خاستگاه گرفته است. این تغییرات ترکیبی تغییرات مهم ژئودینامیکیِ گذار از سازوکار فرورانشیِ پیش از برخورد به شرایط پسابرخوردی را بازتاب می‌دهند. روند بیشتر دایک‌های منطقة سلفچگان- تفرش که هم‌راستا با روند کلی کمان ماگمایی ارومیه- دختر است نیز به احتمال بسیار با زمین‌ساخت کششی سامانة فرورانشی نئوتتیس در یک مقیاس ناحیه‌ای در ارتباط بوده است.