زمینشناسی، زمینشیمی و خاستگاه کانسار آهن نوع IOA چورهناب در کمربند متالوژنی طارم، شمالباختری ایران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
2 دانشیار، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
3 استاد، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
4 دانشیار، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
5 دانشیار، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
doi
10.22108/ijp.2025.144993.1358چکیده
معدن آﻫﻦ چورهناب از ذخایر دارای کانهزایی آﻫﻦ در ﮐﻤﺮﺑﻨﺪ ﻓﻠﺰزاﯾﯽ ﻃﺎرم اﺳﺖ که با ذخیرة احتمالی 250.000 تن کانسنگ و عیار متوسط 36 درصد آهن، در نزدیکی روستای چورهناب و شمالخاوری شهر زنجان جای دارد. در این منطقه سنگهای آذرین ائوسن رخنمون گستردهای دارند و با کانهزایی آهن همراه هستند. در شمال و خاور شهر زنجان سنگهای آتشفشانی- آذرآواری ائوسن شامل جریانهای گدازه بازالتی، آندزیت-بازالت، آندزیت، تراکیآندزیت و داسیت همراه با سنگهای آذرآواری شامل توف و برش آتشفشانی رخنمون دارند. سنگهای آذرین درونی ائوسن پایانی شامل گرانیت، مونزونیت، کوارتزمونزونیت، کوارتزمونزودیوریت و مونزودیوریت درون مجموعه آتشفشانی- آذرآواری ائوسن که قدیمیترین سنگهای دارای رخنمون در منطقه هستند، نفوذ کردهاند. واحدهای سنگی منطقة بررسیشده سرشت ﮐﺎﻟﮏآﻟﮑﺎﻟﻦ ﭘﺘﺎﺳﯿﻢ ﺑﺎﻻ و از نوع ﻣﺘاآﻟﻮﻣﯿﻦ دارند. شاخص اشباعشدگی از آلومینیم، معیار خوبی برای تفکیک گرانیتوییدهای پرآلومین (A/CNK>1) از گرانیتوییدهای متاآلومین (A/CNK˂1) بهشمار میرود. بر پایة این شاخص گرانیتوییدهای منطقة چورهناب در نمودار A/NK در برابر A/CNK (97/0) در گسترة متاآلومین جای دارد و از نوع I ﻫﺴﺘﻨﺪ. نمودار SiO₂-Zr نیز همخوانی خوبی با ردهبندی I-type نشان میدهد، که صحت ردهبندی را تأیید میکند. همة مقدارهای بهدستآمده برای نسبت Zr-SiO₂ بسیار کم هستند (کمتر از 1 و حتی کمتر از 5/0) که این مقدارها با گرانیتهای نوع I همخوانی دارند. ﮐﺎﻧﻪزاﯾﯽ اﮐﺴﯿﺪ آﻫﻦ در ﮐﺎﻧﺴﺎر چورهناب ﺑﻪﺻﻮرت ﻋﺪﺳﯽ و رﮔﻪ-رﮔﭽﻪﻫﺎی اﮐﺴﯿﺪ آﻫﻦ-آﭘﺎﺗﯿﺖ درون ﺗﻮدة آذرین درونی و ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﮐﻢ درون ﺳﻨﮓﻫﺎی آﺗﺸﻔﺸﺎﻧﯽ اﺋﻮﺳﻦ و در نزدیکی ﺗﻮدههای آذرین درونی رخ داده اﺳﺖ. کانیسازی در منطقة بررسیشده بیشتر به دو صورت روی داده است که نوع نخستین آن شامل کانیسازی مگنتیت، آپاتیت، اکتینولیت، کالکوپیریت و پیریت است و نوع ثانویه شامل کانیسازی گوتیت، لیمونیت، هماتیت، اسپیکولاریت، کوولیت، کالکوسیت و مالاکیت است. ﺗﻮدهﻫﺎی آذرین درونی در ﻣﺤﯿﻂ ﺗﮑﺘﻮﻧﻮﻣﺎﮔﻤﺎﯾﯽ حاشیة ﻓﻌﺎل ﻗﺎرهای و همزمان با ﺑﺮﺧﻮرد پدید آمدهاﻧﺪ و گرانیتوییدهای منطقه به لحاظ جایگاه تکتونوماگمایی متعلق به کمانهای آتشفشانی (VAG) هستند. سنگهای آتشفشانی نیز بیشتر به محیط تکتونوماگمایی کوهزایی و کمانهای قارهای وابسته هستند