سنگشناسی و زمینشیمی سنگهای آتشفشانی و نیمهآتشفشانی در جنوب مجموعة آذرین آساگی، شمالباختری زاهدان، پهنة زمیندرز سیستان
نویسندگان
1 استاد، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
2 دانشآموختة کارشناسی ارشد، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
3 دانشیار، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
doi
10.22108/ijp.2025.146089.1367چکیده
مجموعة آذرین آساگی در شمالباختری زاهدان در پهنة زمیندرز سیستان جای دارد. قدیمیترین سنگهای رایج در این پهنه واحدهای سنگی مرتبط با توالی افیولیتی کرتاسه هستند. واحدهای سنگیِ رخسارة فلیشی نیز فراوانترین سنگهای آن بهشمار میروند. در جنوب مجموعة آذرین آساگی، سنگهای آذرین الیگوسن بهصورت درونی، نیمهدرونی، بیرونی و دایک در فلیشهای ائوسن نفوذ کردهاند. پیدایش سنگهای یادشده در کنترل گسلهای راستالغز بوده است. بر پایة سنگنگاری ، سنگهای آذرین بازالتآندزیتی، آندزیت، داسیت، تراکیت، کوارتز مونزونیت پورفیری و دیوریت پورفیری هستند. بافت این سنگها بیشتر پورفیری، میکرولیتیک پورفیری، جریانی، برشی و بهندرت گرانولار است. پلاژیوکلاز فراوانترین کانی سازندة این سنگهاست که همراه با یا بدون پتاسیم فلدسپار، بیوتیت، هورنبلند و کلینوپیروکسن یافت میشود. سنگهای بررسیشده، ویژگیهای کانیشناسی، سنگشناسی و زمینشیمیایی سنگهای کالکآلکالن پتاسیم بالا، شوشونیتی، آداکیتی و شبهآداکیتیِ جایگاههای همگرا را نشان میدهند. سنگهای آذرین بررسیشده مقدار Sr/Y و La/Yb کمابیش بالا و Y و Yb کمی دارند. این ویژگی آنها همانندِ سنگهای آداکیتی است. الگوی نمودار عنکبوتی و عنصرهای خاکی کمیاب سنگهای بررسیشده که بهترتیب به ترکیب گوشتة اولیه و کندریت بهنجار شدهاند نشاندهندة غنیشدگی LILE وLREE نسبت به HFSE و HREE است که با ویژگیهای هم آداکیتهای پتاسیمدار و هم شوشونیتهای پهنههای فرورانش حاشیة قاره و پس از برخورد قابل مقایسه هستند. ماگمای سنگهای بررسیشده از گوشتة غنیشده و دگرنهاد با ترکیب گارنت-لرزولیتی خاستگاه گرفته است. بیشتر سنگهای خاستگاه ویژگیهای زمینشیمیایی گوشته سنگکرهای دارند.