سنگ‏‌شناسی و زمین‏‌شیمی سنگ‏‌های آتشفشانی و نیمه‏‌آتشفشانی در جنوب مجموعة آذرین آساگی، شمال‏‌باختری زاهدان، پهنة زمین‌درز سیستان

نویسندگان

1 استاد، گروه زمین‏‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 دانش‌آموختة کارشناسی ارشد، گروه زمین‏‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

3 دانشیار، گروه زمین‏‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

doi
10.22108/ijp.2025.146089.1367
چکیده

مجموعة آذرین آساگی در شمال‏‌باختری زاهدان در پهنة زمین‌درز سیستان جای دارد. قدیمی‌‏‌ترین سنگ‏‌های رایج در این پهنه واحدهای سنگی مرتبط با توالی افیولیتی کرتاسه هستند. واحدهای سنگیِ رخسارة فلیشی نیز فراوان‌‏‌ترین سنگ‏‌های آن به‌شمار می‌روند. در جنوب مجموعة آذرین آساگی، سنگ‏‌های آذرین الیگوسن به‏‌صورت درونی، نیمه‏‌درونی، بیرونی و دایک در فلیش‏‌های ائوسن نفوذ کرده‌اند. پیدایش سنگ‏‌های یادشده در کنترل گسل‌های راستالغز بوده است. بر پایة سنگ‏‌نگاری ، سنگ‏‌های آذرین بازالت‌آندزیتی، آندزیت، داسیت، تراکیت، کوارتز مونزونیت پورفیری و دیوریت پورفیری هستند. بافت این سنگ‏‌ها بیشتر پورفیری، میکرولیتیک پورفیری، جریانی، برشی و به‌ندرت گرانولار است. پلاژیوکلاز فراوان‏‌ترین کانی سازندة این سنگ‌هاست که همراه با یا بدون پتاسیم فلدسپار، بیوتیت، هورنبلند و کلینوپیروکسن یافت می‌شود. سنگ‏‌های بررسی‏‌شده، ویژگی‏‌های کانی‌شناسی، سنگ‌شناسی و زمین‏‌شیمیایی سنگ‏‌های کالک‏‌آلکالن پتاسیم بالا، شوشونیتی، آداکیتی و شبه‌آداکیتیِ جایگاه‌های همگرا را نشان می‌دهند. سنگ‏‌های آذرین بررسی‏‌شده مقدار Sr/Y و La/Yb کمابیش بالا و Y و Yb کمی دارند. این ویژگی آنها همانندِ سنگ‏‌های آداکیتی است. الگوی نمودار عنکبوتی و عنصرهای خاکی کمیاب سنگ‏‌های بررسی‏‌شده که به‌ترتیب به ترکیب گوشتة اولیه و کندریت بهنجار شده‏‌اند نشان‏‌دهندة غنی‏‌شدگی LILE وLREE نسبت به HFSE و HREE است که با ویژگی‏‌های هم آداکیت‏‌های پتاسیم‏‌دار و هم شوشونیت‏‌های پهنه‌های فرورانش حاشیة قاره و پس از برخورد قابل مقایسه هستند. ماگمای سنگ‏‌های بررسی‏‌شده از گوشتة غنی‌شده و دگرنهاد با ترکیب گارنت-لرزولیتی خاستگاه گرفته است. بیشتر سنگ‏‌های خاستگاه ویژگی‏‌های زمین‏‌شیمیایی گوشته سنگ‏‌کره‏‌ای دارند.