پهنة بازالت آلکالن دیرکلو- مهدی‌خان، نشانه‌ای از یک سازوکار کششی درون‌صفحه قاره‌ای کواترنری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

doi
10.22108/ijp.2025.143905.1350
چکیده

در شمال‌خاوری استان کردستان، شهرستان قروه، و در فاصله میان روستاهای مهدی‌خان و دیرکلو، پهنه‌ای از سنگ‌های بازالتی با ماهیت آلکالن روی رسوبات کواترنری جای گرفته‌ است. بررسی‌ مقاطع نازک تهیه شده از سنگ‌های منطقه مشخص کرده که این سنگ‌ها درشت بلورهایی از الیوین، کلینوپیروکسن و پلاژیوکلاز دارند که در زمینه‌ای از ریزبلورهای پلاژیوکلاز، پیروکسن، کانی‌های کدر و شیشه آتشفشانی قهوه‌ای رنگ جای گرفته‌اند. بافت اصلی این نمونه‌ها پورفیریتیک است و پیروکسن‌های آنها افزون‌بر بافت زونینگ ترکیبی و غربالی، بافت سری‌اِیت و گلومرول نیز دارند. چنین بافت‌هایی می‌تواند گویای رخداد آلایش ماگمایی و نبود تعادل ماگمایی باشد. افزون‌بر این، نمودارهای هارکر رخداد تبلوربخشی را نشان می‌دهند. دیگر ویژگی‌های زمین‌شیمیایی مانند آنومالی منفی در Nb، Ta و Y، غنی‌شدگی در Th/Yb، آنومالی مثبت Th، Ba و Pb، غنی‌شدگی LILE، مقدار بالای LREE، نسبت‌های Ce/Sm، Sm/Yb و نیز نسبت‌های Nb/La و La/Yb و همچنین Th/Yb و Ta/Yb نشان‌ می‌دهند خاستگاه ماگمای سازندة پهنة بازانیتی مهدی‌خان- دیرکلو ذو‌بخشی (کمتر از 5 درصدی) یک منبع گوشته‌ایِ (گارنت‌لرزولیتی) غنی‌شده با سیال‌های حاصل از تختة فرورونده بوده است. فوران این پهنة بازالتی در یک محیط کششی پس از برخورد، روی داده است.