فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مجموعة دگرگونی- آذرین درونی شمال بیجار بخشی از پهنة ساختاری سنندج-سیرجان است. تودة گرانیتی منطقه از نظر سنگ‏‌شناسی ترکیب یکنواخت لویکومونزوگرانیتی دارد و با زنولیت‏‌هایی از سنگ‏‌های دگرگونی در بر‏‌گیرنده و دایک‏‌های آپلیتی همراه است. حضور بافت‏‌های گرانوفیری و پرتیتی گویای ژرفای کم این توده است. شواهدی مانند مرزهای مضرس و بازتبلور دینامیکی در کوارتزها و حضور فراوان بافت میرمکیتی، دگرریختی دمای بالا در این سنگ‏‌ها را نشان می‏‌دهند. گرانیت شمال بیجار به شدت پرآلومین و متعلق به سری کالک‏‌آلکالن پتاسیم بالاست و از گرانیت‏‌های مایل به نوع S به‌شمار می‌رود که با شواهد کانی‏‌شناسی نیز هماهنگی دارد؛ زیرا کانی‏‌های سازندة آن سرشار از آلومینیم هستند (مانند: آلبیت- الیگوکلاز، ارتوکلاز، مسکوویت و گارنت منگنزدار (اسپسارتین)). از دیگر سو، الگوی عنصرهای کمیاب خاکی آنها نیز نوعی تهی‏‌شدگی از MREEs نشان می‏‌دهد که محصول جدایش کانی‏‌های فرومنیزیم مانند کلینوپیروکسن، هورنبلند و تیتانیت است. نتایج دماسنجی پلاژیوکلازهای لویکوگرانیت‏‌ها گویای دمای تبلور 500 تا 700 درجة سانتیگراد است. افزون‌بر این، تودة یادشده از شمار گرانیتوئیدهای کمان آتشفشانی و یا برخورد قاره‏‌ای است که احتمالاً در پی فرورانش سنگ‌کرة اقیانوسی نئوتتیس به زیر پهنة سنندج-سیرجان پدید آمده است. سنگ‏‌های دگرگونی میزبان تودة گرانیتی متابازیت و متعلق به کرتاسه هستند که تودة آذرین درونی گرانیتی درون آنها تزریق شده است. درجة دگرگونی در این سنگ‏‌ها در حد رخسارة آمفیبولیت است. مرزهای مضرسی بلورهای کوارتز، کوارتزهای روبانی، آمفیبول‏‌های ماهی‏‌گون، پیدایش بافت گرانوبلاستیک و تبلور دوباره در بلورهای کوارتز از نشانه‌های دگرریختی شکل‏‌پذیر دما بالا در آنهاست. ترکیب شیمیایی کانی آمفیبول در متابازیت‏‌ها از نوع مگنزیوهورنبلند و پارگازیت است و پلاژیوکلاز نیز از نوع الیگوکلاز است. نتایج دما- فشارسنجیِ سنگ‏‌های دگرگونی به روش‏‌های گوناگون دمای 580 تا 718 درجة سانتیگراد و فشار 2/6 تا 15 کیلوبار را نشان می‏‌دهند. سنگ مادر این متابازیت‏‌ها غالباً از نوع بازالت‏‌های ساب‌آلکالن (توله‌ایتی) در کافت‏‌های قاره‏‌ای (با غنی‏‌شدگی متوسط LREEs نسبت به HREEs) است که پس از فرورانش حوضة اقیانوسی نئوتتیس به زیر پهنة سنندج-سیرجان دستخوش دگرگونی شده‏‌اند. بالاخره، دمای کمتر تودة گرانیتی با نبود هالة دگرگونی در سنگ‏‌های دربرگیرندة متابازیتی تأیید می‏‌شود.