زمینشیمی و جایگاه زمینساختی پیدایش سنگهای آتشفشانی منطقة آهوان، شمالخاوری سمنان (ایران مرکزی)
نویسندگان
1 دانشیار گروه زمینشناسی، دانشکده علومپایه، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
2 دانشجوی دکتری، گروه زمینشناسی، دانشکده علومپایه، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
3 دانشیار گروه زمینشناسی، دانشکده علومپایه، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
4 دانش آموختة دکتری، گروه زمینشناسی، دانشکده علومپایه، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایرانن
5 دانشیار، گروه پترولوژی و زمینشناسی اقتصادی، دانشکده علومزمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران
doi
10.22108/ijp.2025.144132.1351چکیده
منطقة گردنة آهوان در حاشیة شمالی پهنة ایران مرکزی جای گرفته است. سنگهای آتشفشانی این منطقه شامل بازالت، آندزیت، تراکیآندزیت و تراکیت به سن ائوسن میانی- پسین هستند. این سنگهای آتشفشانی را دایکهایی با روند شمالی- جنوبی و ستبرای حداکثر 2 متر و ترکیب تراکیبازالت و تراکیآندزیت بازالتی قطع کردهاند. کانیهای اصلی بازالتها را پلاژیوکلاز و کلینوپیروکسن تشکیل میدهد.کانیهای اصلی آندزیت – تراکیآندزیت شامل پلاژیوکلاز، کلینوپیروکسن، آمفیبول و بیوتیت هستند و پلاژیوکلاز و سانیدین از کانیهای اصلی سازندة تراکیتها بهشمار میروند. نمودارهای زمینشیمیایی نشان میدهند نمونههای منطقة آهوان در محدودة کالکآلکالن تا کالکآلکالن پتاسیم بالا هستند و حاصل ذوببخشی (2 تا 10 درصد) کم فشار اسپینل لرزولیت (ژرفای کمتر از میدان پایداری گارنت) پدید آمدهاند. الگوی عنصرهای خاکی کمیاب بهنجارشده به ترکیب کندریت شیبدار است و همانند سنگهای کالکآلکالنِ جزیرههای کمانی است. همچنین، در نمودار عنکبوتی عنصرهای ناسازگار بهنجارشده به ترکیب بازالتهای میان اقیانوسی (N-MORB)، نمونهها از LILE غنیشدگی و از HFSE تهیشدگی نشان میدهند. این ویژگی گویای مشـارکت فراینـد آغشتگی پوستهای در پیدایش این سنگهاست. غنیشدگی از عنصرهای LILE مانند K و Sr نیز نشان میدهد دگرسانی گوشتهای حاصل از سیالات آبداری که از پوستة فرورندة اقیانوس نئوتتیس درون گوۀ گوشتهای در ژرفاهای گوناگون نفوذ کرده است، در پیدایش این بازالتهای کمانی نقش داشته است.