زمین‌شیمی و جایگاه زمین‌ساختی پیدایش سنگ‏‌های آتشفشانی منطقة آهوان، شمال‌خاوری سمنان (ایران مرکزی)

نویسندگان

1 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

3 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

4 دانش آموختة دکتری، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایرانن

5 دانشیار، گروه پترولوژی و زمین‏‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

doi
10.22108/ijp.2025.144132.1351
چکیده

منطقة گردنة آهوان در حاشیة شمالی پهنة ایران مرکزی جای گرفته است. سنگ‏‌های آتشفشانی این منطقه شامل بازالت، آندزیت، تراکی‌آندزیت و تراکیت به سن ائوسن میانی- پسین هستند. این سنگ‌های آتشفشانی را دایک‏‌هایی با روند شمالی- جنوبی و ستبرای حداکثر 2 متر و ترکیب تراکی‏‌بازالت و تراکی‏‌آندزیت بازالتی قطع کرده‌اند. کانی‏‌های اصلی بازالت‏‌ها را پلاژیوکلاز و کلینوپیروکسن تشکیل می‏‌دهد.کانی‏‌های اصلی آندزیت – تراکی‏‌آندزیت شامل پلاژیوکلاز، کلینوپیروکسن، آمفیبول و بیوتیت هستند و پلاژیوکلاز و سانیدین از کانی‏‌های اصلی سازندة تراکیت‏‌ها به‌شمار می‌روند. نمودارهای زمین‌شیمیایی نشان می‏‌دهند نمونه‏‌های منطقة آهوان در محدودة کالک‌آلکالن تا کالک‌آلکالن پتاسیم بالا هستند و حاصل ذوب‏‌بخشی (2 تا 10 درصد) کم فشار اسپینل لرزولیت (ژرفای کمتر از میدان پایداری گارنت) پدید آمده‌اند. الگوی عنصرهای خاکی کمیاب بهنجارشده به ترکیب کندریت شیب‌دار است و همانند سنگ‏‌های کالک‌آلکالنِ جزیره‏‌های کمانی است. همچنین، در نمودار عنکبوتی عنصرهای ناسازگار بهنجارشده به ترکیب بازالت‏‌های میان اقیانوسی (N-MORB)، نمونه‌ها از LILE غنی‏‌شدگی و از HFSE تهی‏‌شدگی نشان می‏‌دهند. این ویژگی گویای مشـارکت فراینـد آغشتگی پوسته‏‌ای در پیدایش این سنگ‌هاست. غنی‌شدگی از عنصرهای LILE مانند K و Sr نیز نشان می‏‌دهد دگرسانی گوشته‏‌ای حاصل از سیالات آبداری که از پوستة فرورندة اقیانوس نئوتتیس درون گوۀ گوشته‏‌ای در ژرفاهای گوناگون نفوذ کرده است، در پیدایش این بازالت‏‌های کمانی نقش داشته است.