سنگ‌زایی و جایگاه زمین‌ساختی مجموعة آذرین درونیِ بَکتِر (جنوب سنقر، باختر ایران)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه ژئو‌شیمی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه ژئوشیمی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان

doi
10.22108/ijp.2024.137533.1298
چکیده

مجموعة‌ آذرین درونی بَکتِر در شهرستان سنقر، استان کرمانشاه و در پهنة زمین‌ساختی سنندج-سیرجان جای دارد. این مجموعه شامل گابرو، سینیت، آلکالی‌سینیت و کوارتز سینیت است. در بررسی‌های سنگ‌نگاریِ سینیت‌ها، بافت‌های هیپ‌ایدیومورف گرانولار، پویی‌کیلیتیک، پرتیت و گرانوفیری و همچنین، بافت غربالی دیده می‌شود. آلکالی‌فلدسپار، پلاژیوکلاز، کلینوپیروکسن، آمفیبول و بیوتیت از کانی‌های اصلی سینیت‌ها هستند. ویژگی‌های بافتی مانند بافت‌های ناتعادلی (مانند بافت غربالی در پلاژیوکلاز) را می‎توان پیامد تحولات ماگمایی در هنگام جایگزینی در آشیانه‌های ماگمایی متعدد و آمیختگیِ فازهای جدایش‌یافته در این آشیانه‌های فرعی با پوسته و ماگمای مافیک دانست. ذوب‌بخشی و آمیختگی مهم‌ترین عوامل پیدایش سنگ‌های آذرین درونی منطقه هستند. نسبت La/Yb در برابر La رخداد این فرایند را آشکار می‌کند. داده‌های به‌دست‌آمده در این پژوهش شامل غنی‌شدگی عنصرهای LREE در مقایسه با HREE، آنومالی مثبت Pb، تهی‌شدگی عنصرهای Nb و Ti و دیگر داده‌ها، نقش احتمالی آلایش پوسته‌ای در بخش‌های اسیدی مجموعة بَکتِر است روندهای دیده‌شده در تحول ماگمای سازنده این تودة آذرین درونی وابستگی مذاب‌های مادر این تودة آذرین درونی به فازهای کششی پس از برخورد و پشت‌کمان ماگمایی را نشان می‌دهند. الگوهای زمین‌شیمی نشان می‌دهند ماگمای مادر مجموعة سنگی بکتر شامل بخش اسیدی (سینیتی) و بخش بازیک (گابرویی) از یک گوشتة غنی‌شده یا دگرنهادشده با ترکیب گارنت لرزولیت با درجة ذوب‌بخشی 5 تا 15 درصد پدید آمده است. با توجه به بررسی نمودارهای زمین‌شیمیایی، توده‌های آذرین درونی بکتر در پی سازوکار زمین‌ساختی کششی یا نازک‌شدگی پوسته‌ای در یک پهنة پسابرخوردی میان دو پوستة قاره‌ای رخ داده‌اند. این سنگ‌ها در پی فرورانش پوستة اقیانوسیِ نئوتتیس به زیر صفحة ایران مرکزی در پهنة دگرگونی-ماگمایی و پس از برخورد پوستة قاره‌ای ایران مرکزی و عربی در پهنة سنندج-سیرجان پدید آمده‌اند.