بررسی ماگماتیسم آداکیتی ساریتپه، شمال مرند، با تأکید بر خاستگاه تکتونو-ماگمایی

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده مهندسی معدن، دانشگاه صنعتی سهند تبریز، تبریز، ایران

2 سازمان صنعت، معدن و تجارت، استان آذربایجان شرقی، تبریز، ایران

3 استادیار، گروه زمین شناسی، دانشگاه پیام نور، ایران

doi
10.22108/ijp.2024.142752.1342
چکیده

پژوهش پیش‌رو به بررسی سنگ‌شناسی و زمین‌شیمی سنگ‌های آداکیتی می‌پردازد که به شکل گنبدهای آذرین نیمه‌بیرونی درون واحدهای میوسن نفوذ کرده‌اند. اهمیت بررسی چنین سنگ‌هایی از آنجاست که نشانگرهای خوبی دربارة تحول ژئودینامیکی در محیط‌های همگرا هستند و داده‌های ارزشمندی دربارة فرایندهای ماگمایی حاکم و چه‌بسا کانی‌زایی فراهم می‌کنند. سنگ‌های یادشده ترکیب حد واسط وآندزیتی دارند و  بافت غالب آنها پورفیری است. پلاژیوکلاز، هورنبلند و گاهی کوارتز و بیوتیت از فراوان‌ترین فنوکریست‌ها هستند که در یک زمینة دانه‌ریز جای گرفته‌اند. سنگ‌های یادشده گرایش کالک‌آلکالن دارند و با داشتن ویژگی‌های زمین‌شیمیایی مانند MgO (4> درصدوزنی)، Y (ppm 18-5)، Yb (ppm 1-5/0) و عنصرهای خاکی کمیاب سنگین (HREEs) کم و Sr ( ppm603-284) و نسبتSr/Y  (116-31) بالا ویژگی سنگ‌های آداکیتی را نشان می‌دهند. از ویژگی‌های مهم سنگ‌های آداکیتی ساری‌تپه می‌توان نسبت بالای CaO/Al2O3 و نسبت‌های کم K2O/Na2O، Nb/Ta و (La/Yb)N را بر شمرد. با توجه به ویژگی‌های زمین‌شیمیایی این ماگماتیسم، الگوی ذوب‌بخشی بازالت اقیانوسی در شرایط رخسارة گارنت-آمفیبولیت هنگام جداشدگی ورقة اقیانوسی نئوتتیس، برای پیدایش سنگ‌های ساری‌تپه پیشنهاد می‌شود.