فرورانش و بسته‌شدن پوستة پالئوتتیس تا برخورد قاره‌ای در شمال خردقارة خاور-ایران مرکزی، برپایة شواهد سنگ‌نگاری و ایزوتوپ پایدار اکسیژن در متاگرانیت چاه‌زرد در خاور جندق

نویسندگان

1 استادیار، گروه پترولوژی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد، گروه پترولوژی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه کیپ‌تاون، کیپ‌تاون، آفریقای جنوبی

4 دانشیار، گروه پترولوژی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.22108/ijp.2024.142870.1343
چکیده

این پژوهش شواهد فرورانش پالئوتتیس تا برخورد قاره‌ای در شمال خردقارة خاور ایران مرکزی برپایة سنگ‌نگاری و ایزوتوپ پایدار اکسیژن در کوارتز در متاگرانیت چاه‌زرد در خاور جندق را ارائه می‌دهد. در این منطقه، گرانیتوییدهای ژوراسیک میانی افیولیت جندق و سنگ‌های دگرگونی منطقه را قطع کرده‌اند. بررسی‌های میدانی و سنگ‌نگاری روی نمونه‌های متاگرانیت‌ جندق نشان می‌دهند فرایندهای دگرگونی در ارتباط با فرایند بسته‌شدن پالئوتتیس رخداد دست کم دو فاز دگرگونی ناحیه‌ای در منطقه را به‌دنبال داشته است که یکی از آنها در پی فرورانش پوستة اقیانوسی پالئوتتیس در کربونیفر و پیش از نفوذ گرانیت چاه‌زرد رخ داده است (دگرگونی M1). سپس پس از نفوذ گرانیت چاه‌زرد درون دگرگونه‌ها، دگرگونی دیگری در پی برخورد قاره‌ای رخ داده است (دگرریختی/دگرگونی M2) که این گرانیت را به متاگرانیت تبدیل کرده است. از شواهد فاز دوم دگرریختی/دگرگونی، پیدایش زیردانه و بازتبلور GBM در کوارتزها، پیدایش میرمکیت، پرتیت‌شعله‌ای و بالجینگ در حاشیة فلدسپارها و تبلور گارنت‌های دگرگونی فشار بالا و همزمان با زمین‌ساخت است که با رخداد یک دگرریختی در شرایط فشار بالا و دمای نزدیک به 600 درجة سانتیگراد همخوانی دارد و گویای شرایط دگرگونی ناحیه‌ای در مناطق برخوردی و بسته‌شدن پوستة اقیانوسی پالئوتتیس در شمال بلوک یزد است. افزون بر این، ویژگی‌های زمین‌شیمیایی کانی‌ها (مانند خاستگاه ماگماییِ گارنت‌های شکل‌دار) و مقدار کم δ18O در گرانیت خاور جندق (9/10 ‰) می‌تواند گویای پیدایش مذاب گرانیت چاه‌زرد در پی ذوب اندک بخش‌های فلسیک تختة فرورنده با کمترین آلایش با گوشته در هنگام صعود باشد.