زمینشیمی، سنگزایی و خاستگاه زمینساختی تودههای نفلینسینیت رزگاه سراب، استان آذربایجان شرقی
نویسندگان
1 استادیار پژوهشی، جهاد دانشگاهی صنعتی اصفهان، اصفهان ایران
2 دکتری، گروه زمینشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
3 مربی پژوهشی، جهاد دانشگاهی صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22108/ijp.2023.136655.1300چکیده
تودة نفلینسینیت رزگاه در حاشیة جنوبی پهنة آتشفشانی اهر- ارسباران (بخشی از کمربند البرز- قفقاز کوچک که خود بخشی از کمربند بزرگ آلپ- هیمالیاست) رخنمون دارد. سنگنگاری تودة آذرین درونی نشاندهندة حضور سنگهای نفلین گابروی الیویندار، نفلین مونزوسینیت، پسودولوسیت سینیت و پتاسیمفلدسپار نفلینسینیت بههمراه دایکهای بازیک (لامپروفیر) و مشابه تودة آذرین درونی است. بر پایة مقدار عنصرهای فرعی Co و Th و نسبتهای Ce/Yb، Ta/Yb و Th/Yb و مقدار کمِ TiO2، سرشت ماگما کالک آلکالن پتاسیم بالا (شوشونیتی) است. الگوی REE، LILE و HFSE، بیهنجاری منفی عنصرهای Nb و Ti و HFSE، بیهنجاری مثبت Pb و LILE همگی گویای رخداد فرایند متاسوماتیسم گوشته و یا آلایش پوسته قارهای است. بررسی کانیشناسی و زمینشیمی سنگ کل تودة آذرین درونی رزگاه و لامپروفیرهای همراه نشان میدهد احتمالاً خاستگاه گوشتهای با ترکیب اولیة اسپینل لرزولیتی دچار 1 درصد ذوببخشی شده و مذاب اولیه را پدید آورده است. بر پایة الگوی زمینساختیِ پیشنهادی، پس از فرورانش صفحة عربی به زیر ورقة ایران و شکست تختة فرورونده و سپس رخداد رژیم کششی، ماگمای برخاسته از گوشتة غنیشده و ذوب تختة فرورونده، در قاعدة پوسته دچار جدایش بلوری شده است و سپس با نفوذ بخش جدایشیافته به ترازهای بالاترِ پوسته، آلایش پوستهای رخ داده است. با خروج گازها و پیدایش شکستگیهای عادی در سقف آشیانه، امکان نفوذ دایکهای لامپروفیری و دیگر دایکهای قطعکنندة تودة آذرین درونی در منطقة رزگاه فراهم شده است.
