زمین‌شیمی، سنگ‌زایی و محیط زمین‌ساختی سنگ‏‌های آتشفشانی در جنوب‌باختری طرود (شاهرود)

نویسندگان

1 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

2 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

3 دانشجوی دکتری، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

4 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران

doi
10.22108/ijp.2023.139278.1308
چکیده

مجموعه سنگ‏‌های آتشفشانی جنوب‌باختری طرود، بخشی از کمان ماگمایی سنوزوییک (ائوسن) در شمال پهنة ساختاری ایران مرکزی است. افزون‌بر روانه‏‌های آندزیتی و بازالتی، میان‌لایه‏‌های آهکی، آذرآواری‌ها (لیتیک‏‌توف، کریستال لیتیک‌توف) و اپی‌کلاست‏‌ها، این سنگ‌ها را همراهی می‏‌کنند. سنگ‏‌های بازالتی و آندزیتی سرشت کالک‏‌آلکالن پتاسیم متوسط دارند و با غنی‏‌شدگی از عنصرهای خاکی کمیاب سبک (LREE)، آنومالی منفی Nb-Ta-Ti و نسبت بالای LILE/HFSE شناخته می‏‌شوند. ویژگی‏‌های یادشده نشان‌دهندة ‌پیدایش این سنگ‏‌ها در پهنه‌های فرورانشی (کمان آتشفشانی حاشیة قاره‌‏‌ای) است. سنگ‏‌های آتشفشانی بررسی‌شده محتوای SiO2 کم و مقدار Sr بالا دارند وبدون ناهنجاری چشمگیر Eu هستند و میزان Mg# آنها از 40 بیشتر است. این ویژگی‌ها نشان‌ می‌دهند خاستگاه ماگمای اولیة سازندة آنها منبع گوشته‏‌ای غنی‌شده بوده است. تغییرات Rb/Y در برابر Nb/Y نشان‏‌دهندة غنی‏‌شدگی به‌علت مؤلفه‌های فرورانش و یا نقش آلایش پوسته‏‌ای در تحولات ماگمایی این سنگ‏‌هاست. برپایة بررسی‏‌های زمین‌شیمیایی، ماگمای مادر از خاستگاهی اسپینل‌لرزولیتی در ژرفای نزدیک به 80 تا 100 کیلومتر پدید آمده است که هنگام صعود ماگما، فرایندهای تبلور تفریقی و آلایش پوسته‏‌ای آن رادچار تغییر و تحول کرده‏‌اند.