زمینشیمی، سنگزایی و محیط زمینساختی سنگهای آتشفشانی در جنوبباختری طرود (شاهرود)
نویسندگان
1 دانشیار گروه زمینشناسی، دانشکده علومپایه، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
2 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران
3 دانشجوی دکتری، گروه زمینشناسی، دانشکده علومپایه، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
4 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران
doi
10.22108/ijp.2023.139278.1308چکیده
مجموعه سنگهای آتشفشانی جنوبباختری طرود، بخشی از کمان ماگمایی سنوزوییک (ائوسن) در شمال پهنة ساختاری ایران مرکزی است. افزونبر روانههای آندزیتی و بازالتی، میانلایههای آهکی، آذرآواریها (لیتیکتوف، کریستال لیتیکتوف) و اپیکلاستها، این سنگها را همراهی میکنند. سنگهای بازالتی و آندزیتی سرشت کالکآلکالن پتاسیم متوسط دارند و با غنیشدگی از عنصرهای خاکی کمیاب سبک (LREE)، آنومالی منفی Nb-Ta-Ti و نسبت بالای LILE/HFSE شناخته میشوند. ویژگیهای یادشده نشاندهندة پیدایش این سنگها در پهنههای فرورانشی (کمان آتشفشانی حاشیة قارهای) است. سنگهای آتشفشانی بررسیشده محتوای SiO2 کم و مقدار Sr بالا دارند وبدون ناهنجاری چشمگیر Eu هستند و میزان Mg# آنها از 40 بیشتر است. این ویژگیها نشان میدهند خاستگاه ماگمای اولیة سازندة آنها منبع گوشتهای غنیشده بوده است. تغییرات Rb/Y در برابر Nb/Y نشاندهندة غنیشدگی بهعلت مؤلفههای فرورانش و یا نقش آلایش پوستهای در تحولات ماگمایی این سنگهاست. برپایة بررسیهای زمینشیمیایی، ماگمای مادر از خاستگاهی اسپینللرزولیتی در ژرفای نزدیک به 80 تا 100 کیلومتر پدید آمده است که هنگام صعود ماگما، فرایندهای تبلور تفریقی و آلایش پوستهای آن رادچار تغییر و تحول کردهاند.