شیمی‌کانی و زمین‌دماسنجی کلریت در ناحیة دالایون (خاور دورود-پهنة سنندج-سیرجان)

نویسندگان

1 گروه زمین شناسی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران

doi
10.22108/ijp.2023.136385.1289
چکیده

ناحیة دالایون در خاور شهرستان دورود جای دارد و بخشی از پهنة سنندج-سیرجان به‌شمار می‌رود. از دیدگاه سنگ‏‌شناسی، سنگ‏‌های آذرین درونی، واحد متاولکانیک و سنگ‏‌های دگرگونی شامل اسلیت، فیلیت و میکاشیست بیشترین گسترش را در ناحیة دالایون دارند و میزبان کانی‏‌سازی کلریت هستند. واحد متاولکانیک مشتمل بر گدازه‏‌های ولکانیکی حد واسط و بازیک آلکالن و سنگ‌های آذرآواری هستند. درجة دگرگونی در میکاشیست‏‌ها در حد پایین رخسارة شیست سبز است. تودة گرانیتوییدی در سنگ‏‌های ژوراسیک نفوذ کرده و هورنفلس کردیریت، آندالوزیت‏‌دار و شیست‏‌های لکه‏‌دار را پدید آورده است. هدفِ این مقاله، کانی‏‌شناسی و تعیین ترکیب شیمیایی کانی کلریت بر ای شناسایی محیط پیدایش و شرایط فیزیکوشیمیایی تبلور آنها در ناحیة دالایون است. نمونه‏‌های کلریت از نوع هشت‏‌وجهی سه‏‌گانه هستند و در محدودة رپیدولیت-پیکنوکلریت جای گرفته‏‌اند. کسر مولی در فاز میان‌لایه‏‌ای (Xc) نشان‏‌دهندة وجود کلریت خالص و نبود کامل لایه‏‌های اسمکتیت کلریت است. محاسبة فرمول ساختاری کلریت‏‌ها، شمار اتم سیلیسیم را در محدوده 63/2 تا 86/2 انم در واحد فرمولی (apfu) نشان می‏‌دهد. وجود قالب بلوری بیوتیت اولیه، هم‏‌رشدی کانی‏‌های تیتانیم‏‌دار با رخ‏‌های کلریت و پایین‏‌بودن محتوای تیتانیم کلریت‏‌ها نشان‏‌دهندة دگرسانی بیوتیت به کلریت است. دمای پیدایش کلریت‏‌ها با میانگین ºC353 با دمای به‌دست‌آمده از زمین‏‌دماسنجی کلریت‏‌های پدیدآمده در پی دگرسانی بیوتیت سازگاری دارد. بررسی سیال‌های درگیر روی کانی کوارتز هم رشد با کلریت‏‌ها میانگین ºC6/345 برای بازة حرارتی همگون‌شدن را نشان می‏‌دهد که با دمای پیدایش به‏‌دست‌آمده از زمین‏‌دماسنجی همخوانی دارد و نشان‏‌دهندة مؤثربودن دماسنجیِ کلریت‏‌هاست. بررسی‏‌های میدانی، کانی‏‌شناسی، دماسنجی سیال‌های درگیر و زمین‏‌دماسنجی کلریت نشان‏‌دهندة تأثیر سیال‌های گرمابی نوع مزوترمال در پیدایش کلریت و جای ‌گرفتن در محدوده اسکارن است. بر این اساس، پیدایش کلریت در دمای معادل حد بالای مرحلة گرمابی گرانیت‏‌ها روی داده است و سیال‌های گرم جداشده از ماگمای گرانیتی و رفتار دگرگونی در پیدایش کلریت مؤثر بوده‌اند.