ماگماتیسم شمالباختری تاکستان: محصول ریزش کالدرایی نامتقارن
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زمینشناسی، دانشکده علومپایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 استاد، گروه زمینشناسی، دانشکده علومپایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
3 دانشیار، گروه زمینشناسی، دانشکده علومپایه، دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
doi
10.22108/ijp.2022.130237.1249چکیده
منطقة مورد بررسی در شمالباختری تاکستان و بخشی از کمان ماگمایی البرز و در البرز باختری جای دارد. در این منطقه سنگهای گرانیتوییدی مانند آلکالیگرانیت، گرانیت، کوارتز مونزونیت، کوارتز مونزودیوریت و مونزودیوریت و نیز سنگهای آتشفشانی مانند بازالت، آندزیت بازالتی، آندزیت، داسیت و ریولیت و واحدهای آذرآواری شامل توف، آگلومرا، ایگنمبریت رخنمون دارند. وجود ایگنمبریت و گنبدهای داسیتی و ریولیتی با آرایش نیمهحلقوی در خاور تودههای آذرین درونی، نشاندهندة پیدایش کالدرای نامتقارن دریچهای در منطقه است. رخداد کالدرا در منطقه گواهی بر زمینساخت کششی در منطقه است. با توجه به گسترش کمابیش کم ایگنمبریتها، احتمالاً ابعاد کالدرا کوچک بوده است. ماگمای سازندة سنگهای منطقه سرشت کالکآلکالن و کالکآلکالن پتاسیم بالا دارد. آلکالی گرانیتهایِ منطقه از نوع A و زیرردة A2 و مونزودیوریتها از نوع I هستند. برپایة نمودارهای زمینشیمیایی عنصرهای کمیاب، سنگهای این منطقه خاستگاههای مختلفی دارند؛ بهگونهایکه نمونههای فلسیک بیشتر پیامد ذوب پوسته هستند. نمونههای بازیک نیز خاستگاه گوشتهای دارند؛ اما دچار آلایش با سازندگان پوستهای شدهاند. بر همین اساس، دو گروه سنگی در منطقه وجود دارد. گروه نخست در پی فرورانش و ذوب گوشته و گروه دوم بهدنبال ذوب پوسته همراه با بقایای حاصل از استخراج سنگهای گروه نخست پدید آمدهاند. محیط زمینساختی گروه نخست کمانهای آتشفشانیِ نوع قارهای است که در مناطق حاشیة قاره و در پی فرورانش پدید آمدهاند و محیط زمینساختی گروه دوم پس از برخورد و پس از کوهزایی است.
