فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کانسار سولفید توده‎ای آتشفشان‌زاد مس– روی سرگز در پهنة سنندج–سیرجان جنوبی و در جنوب‎خاوری کرمان جای دارد. توالی آتشفشانی–رسوبی سرگز شامل سنگ‎‌های آتشفشانی و آذرآواری با ترکیب مافیک و فلسیک و سنگ‎‌های رسوبی ماسه‏سنگ، آهک و توف‎آهکی با روند شمال‎باختری–جنوب‎خاوری است که کانه‌زایی در سنگ میزبان بازالتی با ماهیت بیشتر توله‌ایتی تا انتقالی رخ داده است. پهنه‌‌های دگرسانی‎ مرتبط با سیستم کانه‎زایی، نشان‌دهندة پهنه‎‌های بالارونده سیال گرمابی هستند و در پایپ دگرسانی با هستة مرکزی سیلیسی و سیلیس ± سریسیتی شناخته می‏شوند که به‌ترتیب به پهنه‎‌های سیلیسی–کلریتی، کلریت– سیلیسی و در نهایت کلریت–سریسیت در حاشیه منتهی می‌شود. دگرسانی گسترده با گسترش کلریت و سریسیت آغاز می‌شود که پس از آن با کلریت، سپس سریسیت و در نهایت با افزایش شدت فعالیت گرمابی در مرکز پهنة دگرسانی، با کوارتز جایگزین شده است. با وجود دگرسانی شدید سنگ‌‌های آتشفشانی، عنصرهای نامتحرک مانند Ti و Zr اساساً بی‌تغییر به‌جای مانده‎اند که به این ترتیب شناسایی سنگ اولیه و انجام محاسبات تغییرات جرمی ممکن شد. محاسبات تغییرات جرمی نشان می‌دهند به‌طور کلی پهنه‎‌های دگرسانی زیر و اطراف توده‌معدنی با کاهش جرمی مشخص Na2O و CaO و افزایش جرمی بالایی از MgO، SiO2 و K2O همراه هستند. افزایش جرمی Si در 5 تا 10 متری زیر عدسی سولفید توده‎ای بالاترین مقدار را دارد. سنگ‎‌های بازالتی کمرپایین به‌شدت سیلیسی‎ شده‌اند که درست زیر عدسی سولفید توده‎ای کانسار سرگز جای دارند و با سیلیس سفید تا خاکستری ریزبلور شناسایی می‎شوند. بررسی‎‌های تغییرات جرمی نشان می‌دهند سنگ‎‌های کمرپایین بازالتی دگرسان‎شدة بلافصل کانسار سولفید توده‌ای نزدیک 90% افزایش در سیلیس داشته‎اند. پهنه‎‌های دگرسانی کلریتی و کلریتی–سریسیتی با غنی‎شدگی از Mg و Fe و کمی K2O در پهنة کلریتی–سریسیتی و تهی‎شدگی همزمان از Na و Ca شناخته می‎شوند و پیامد تجزیة کانی‌های کلینوپیروکسن، پلاژیوکلاز و شیشة آتشفشانی به کلریت هستند. پهنة دگرسانی سیلیسی±سریسیتی به‌طور ویژه از Si و نسبتاً از K2O غنی‎، اما از Ca و Na و Mg به‌شدت تهی ‎شده ‎است. تغییر از دگرسانی کلریتی به سیلیسی و سریسیتی با کاهش pH هنگام رخداد فرایند سیلیسی و سریسیتی‌شدن همراه شده است. شناسایی این پهنه‎‌های دگرسانی کلید اکتشافی در شناسایی دیگر کانسار‌های سولفید توده‎ای آتشفشان‌زاد قدیمی به‌شمار می‌رود.