زمینشیمی و ریزدماسنجیِ میانبارهای سیال کانیسازی مس و آهن در سنگهای آتشفشانی شمال خور، خاور ایران
نویسندگان
1 گروه مهندسی معدن، دانشکده مهندسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
2 گروه آموزشی زمین شناسی دانشکده علوم دانشگاه بیرجند
3 استادیار گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
doi
10.22108/ijp.2022.126602.1213چکیده
مجموعة آتشفشانی شمال خور در استان خراسان جنوبی، در فاصلة 90 کیلومتری شمالباختری بیرجند در خاور ایران رخنمون دارد. سنگهای آتشفشانی یادشده شامل آندزیت بازالت، آندزیت و تراکیآندزیت، لاتیت، داسیت تا ریوداسیت و سنگهای آذرآواری شامل توف و برشهای آتشفشانی هستند. بافت غالب در این سنگها پورفیری است. سری ماگمایی بیشتر نمونهها کالکآلکالن است؛ اما برخی به سری تولهایت گرایش نشان میدهند. در این منطقه، کانیسازی آهن بهصورت مگنتیت، هماتیت و به مقدار کمتر گوتیت است و با توجه به شواهد صحرایی و سنگنگاری خاستگاه ماگمایی دارد. بورنیت که تنها کانه مس است بهصورت اولیه و در حجم کم پدید آمده است. حضور بورنیت و پیریت که فازهای سولفیدی هستند به مقدار بسیار کم و نبود دیگر کانههای سولفیدی اولیه مس در منطقه بههمراه فازهای ثانویه کانهسازی مس در حجمهای بسیار بیشتر، همگی نشاندهندة یک محلول گرمابی است که مراحل پایانی تفریق ماگمایی را پشت سر گذاشته و احتمالاً کانههای برونزاد مس مانند کالکوسیت در پهنة غنیشده را پدید آورده است. دیگر کانههای مس ثانویه هستند و شامل کالکوسیت، کوولیت و مالاکیت است. دماسنجی میانبارهای سیال کوارتز در مناطق غار کفتر و حوضسبز بازة دمایی 324- 187 درجة سانتیگراد را برای کانیسازی مس نشان میدهد. ازاینرو، کانیسازی مس در حقیقت به شرایط گرمابی اپیترمال تا مزوترمال مربوط است.
