سنگ‌نگاری، زمین‌شیمی و جایگاه زمین‌ساختی سنگ‏‌های آتشفشانی شمال‏‌باختری بردسکن: بررسی موردی معدن زنگالو

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری. گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانشیار، گروه زمین‌شناسی و گروه پژوهشی اکتشاف ذخایر معدنی شرق ایران، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 استاد، گروه زمین شناسی و گروه پژوهشی اکتشاف ذخایر معدنی شرق ایران، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

4 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
10.22108/ijp.2021.125200.1204
چکیده

ناحیة معدن زنگالو که بخشی از مجموعه ماگمایی شمال‏‌باختری بردسکن است، در جنوب سبزوار و شمال‏‌باختری شهر بردسکن، در استان خراسان رضوی جای دارد.سنگ‏‌های رسوبی و سنگ‏‌های آتشفشانی (آندزیت، تراکی‏‏‌آندزیت، لاتیت و توف آندزیتی) از واحدهای سنگی این منطقه هستند. بافت سنگ‏‌های آتشفشانی بیشتر پورفیریتیک، گلومروپورفیریتیک، آمیگدالوییدال و ریزدانه است. پلاژیوکلاز، هورنبلند، پیروکسن و آلکالی‌فلدسپار از کانی‏‏‌های اصلی هستند که به‏‌طور موضعی در برخی بخش‏‏‌ها دچار دگرسانی آرژیلیک و پروپیلیتیک شده‏‏‌اند. این سنگ‏‌ها سرشت کالک‌آلکالن دارند و متاآلومینوس هستند و در محدودة ترکیبی کمان آتشفشانی قاره‏‏‌ای مرتبط با پهنة فرورانش جای می‏‏‌گیرند. برپایة داده‏‏‌های زمین‌شیمیایی، بیشتر نمونه‏‏‌ها آندزیتی و تراکی‏‏‌آندزیتی هستند و در محدودة سری کالک‌آلکالن جای می‏‏‌گیرند. غنی‏‏‌شدگی از عنصرهای LREE نسبت به HREE و LILE نسبت بهHFSE از نشانه‏‏‌های پیدایش ماگما در ناحیة فرورانش است. نسبت Zr/Ba نشان‏‏‌دهندة خاستگاه گوشتة سنگ‌کره‌ای و نسبت Sm/Yb نشان‏‏‌دهندة نبود یا کم‌بودن گارنت در ناحیه خاستگاه است. این ماگما از ذوب‌بخشی یک اسپینل‌لرزولیت فلوگوپیت‏‏‌دار غنی‏‏‌شده خاستگاه گرفته است. مقایسه ویژگی‏‏‌های زمین‌شیمیایی منطقة زنگالو با بررسی‌های ‌پیشین در دیگر مناطق از مجموعة آتشفشانی شمال‏‌باختری بردسکن مشابهت خوبی را نشان می‌دهد. بررسی زمین‌شیمی سنگ‏‌های آتشفشانی در این مناطق نشان‏‏‌دهندة پیدایش این سنگ‏‌ها در پی فرایند فرورانش است.