کانهزایی آهن- تیتانیم ماگمایی در آنومالی شمارة 15 بافق، ایران مرکزی: نگرشی بر کانیشناسی و شیمی کانی
نویسندگان
1 گروه زمین شناسی و آب. دانشکده علوم زمین. دانشگاه شهید بهشتی. تهران. ایران.
2 گروه زمین شناسی و آب. دانشکده علوم زمین. دانشگاه شهید بهشتی. تهران. ایران.
3 گروه زمین شناسی و آب. دانشکده علوم زمین. دانشگاه شهید بهشتی. تهران. ایران.
4 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
5 گروه ژئوشیمی-دانشکده علوم زمین-دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
doi
10.22108/ijp.2020.123784.1188چکیده
آنومالی آهن- تیتانیم شمارة 15 بافق در 35 کیلومتری شمالباختری شهر بافق بخشی از بلوک پشتبادام در پهنة ایران مرکزی بهشمار میرود. کانهزایی در این توده شامل کانههای اکسیدی مگنتیت، تیتانومگنتیت، ایلمنیت و مقدار اندکی پیریت است که بهصورت همزاد در سنگ میزبانهای گابرو و پیروکسنیت روی داده است. برپایة دادههای تجزیة شیمیایی سنگ کل، اکسیدهای TiO2، CaO و FeOt و عنصرهای Cr، Ni و Vبا MgO همبستگی مثبت و اکسیدهای Al2O3، Na2O+K2O و SiO2 با MgO همبستگی منفی دارند. همبستگیهای یادشده با تبلور کلینو پیروکسن، آمفیبول، پلاژیوکلاز و کانیهای اکسیدی در توده سازگاری دارند. همبستگی مثبت عنصرهای کروم، نیکل و وانادیم با آهن نشاندهندة تمرکز این عنصرها در کانههای آهن است. ترکیب شیمیایی کانهها در محدودة محلولجامد مگنتیت- اولواسپینل (تیتانومگنتیت) و مگنتیت- ایلمنیت است. در شرایط فوگاسیتة اکسیژن سیستم (QFM+1>)، محتوای بالای آهن- تیتانیم در کنار محتوای بالای آب ( >wt.%2) در ترکیب ماگمای مادر از مهمترین فاکتورهای دخیل در کانهزایی توده بهشمار میروند. برپایة الگوی پیشنهادشده برای کانیسازی توده، در هربار تزریق ماگما درون آشیانة ماگمایی، محتوای بالای آب ماگما، کاهش دمای تبلور سیلیکاتها نسبت به کانیهای اکسیدی و تبلور زود هنگام کانیهای اکسیدی نسبت به کانیهای سیلیکاته را بهدنبال داشته است. افزایش محتوای آب هنگام جدایش بلورین ماگما گسترش فاز اکسیدی و در پی آن، تسهیل جدایش آن از سیال بجامانده در مراحل پایانی تفریق شده است و به سبب ویسکوزیته پایین و چگالی بالا در میان کانیهای سیلیکاته جریان یافته و در فضای خالی میان این کانیها متبلور شده است.