مینرالشیمی، کانیشناسی و رفتار عنصرهای کمیاب و خاکی کمیاب تورمالین در پگماتیتهای ناحیة تاشینا (شمال سرکان، استان همدان)
نویسندگان
1 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
2 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
doi
10.22108/ijp.2020.123375.1185چکیده
ناحیة تاشینا بهعنوان بخشی از پهنة ماگمایی- دگرگونی سنندج- سیرجان در ده کیلومتری شمال شهر سرکان و در دامنة جنوبی کوه گاوبار جای دارد. مهمترین واحد زمینشناسی، گرانیت پورفیروییدی به سن ژوراسیک میانی است. تورمالین بهصورت تودهای همراه با پگماتیتها و بهصورت رگههای کوارتز تورمالین درون گرانودیوریتها دیده میشود. تورمالینهای تودهای در پگماتیتها بهصورت کروی و بیضوی، کشیده و شعاعی دیده میشود و گاهی مقدار آن به اندازهای است که میتواند از نوع تورمالینیت باشد. در مقیاس میکروسکوپی، تورمالینهای تودهای بهصورت قهوهای- سبز، گاهی با رنگ تداخلی (اینترفرانس) بسیار شدید و تورمالینهای رگهای از نوع قهوهای- سبز و آبی (ایندیکولیت) هستند. ایندیکولیت مربوط به فاز تأخیری تورمالین و جدیدتر از تورمالینهای قهوهای- سبز است. برپایة دادههای تجزیة کانی تورمالین با ریزکاو الکترونی و نمودارهای گوناگون، تورمالینهایِ این ناحیه آهندار و از نوع شورل هستند. تورمالین درون پگماتیت بیشتر قلیایی با گرایش به سمت جایگاه خالی و تورمالینِ رگههای کوارتز تورمالین از نوع جایگاه خالی هستند. شکلداربودن و نبود منطقهبندی شیمیایی، بالابودن مقدار Al و Fe/Fe+Mg، نقصان در جایگاه X تورمالینها و فراوانی تورمالین در سنگ میزبان گرانیتوییدی فقیر از Li نشاندهندة ماگماییبودن خاستگاه تورمالینها و غنیشدگی آنها از B است. برپایة تجزیههای زمینشیمیایی، وجود بیهنجاری منفی Ba، Eu، Nb و Sr در نمونههای منطقه و جدایش پلاژیوکلاز و پتاسیمفلدسپار، عامل مهمی در تحول ماگمایی سنگهای منطقه بهشمار میرود. بررسیهای انجامشده نشاندهندة سازگاری خوب میان نتایج بررسیهای سنگنگاری، شیمی عنصرهای کمیاب و خاکی کمیاب هستند.