زمینشیمی و سنگزایی سنگهای آتشفشانی کربونیفر شمالباختری مرند: شاهدی بر ماگماتیسم کافت درونقارهای
نویسندگان
1 دانشیار گروه زمین شناسی ، دانشگاه پیام نور
2 گروه زمینشناسی، دانشگاه پیامنور، ایران
3 استادیار گروه زمین شناسی، دانشگاه پیام نور، ایران
doi
10.22108/ijp.2020.122485.1173چکیده
توالی سنگهای آتشفشانی- رسوبی بررسیشده به سن کربنیفر در استان آذربایجانشرقی، شمال شهرستان مرند و در پهنة ساختاری ایرانمرکزی جای دارد. این مجموعه دربردارندة تناوبی از ماسهسنگ، شیل، کنگلومرا، سنگآهک، سنگهای آذرآواری فلسیک، آلکالیبازالت و ریولیت است که زیر توالی رسوبی پرمین و روی سنگهای رسوبی دونین رخنمون یافتهاند. ماگماتیسم این منطقه از نوع دوگانه است. سنگهای بازیک سرشت آلکالن دارند و از عنصرهای لیتوفیل با شعاع یونی بزرگ غنیشدگی و از عنصرهای با قدرت یونی بالا تهیشدگی دارند و ازاینرو، ویژگیهایی همانند بازالتهای نوع OIB نشان میدهند. برپایة ویژگیهای عنصرهای کمیاب، سنگهای بازیک از ذوببخشی درجه پایین خاستگاه گوشتهای گارنت- اسپینل لرزولیتی پدید آمدهاند که هنگام صعود به سطح دچار جدایش بلورین شدهاند. برپایة بررسیهای زمینشناسی و دادههای عنصرهای اصلی و کمیاب، سنگهای ریولیتی منطقه را با گرانیتوییدهای نوع A میتوان مقایسه کرد. نسبتهای عنصرهای کمیاب این سنگها بسیار نزدیک به ترکیب برآوردشده برای پوستة قارهای کل و نشاندهندة خاستگاه پوستهای این سنگهاست. سنگهای ریولیتی پیامد ذوب آبگیری تونالیت یا گرانودیوریت و در پی نفوذ ماگمای بازیک و تأمین گرمای لازم هستند. ولکانیسم دوگانة منطقه در زمان کربونیفر در پاسخ به فرایند کافتزایی و بالاآمدگی سستکره در فازهای نخستین بازشدگی نئوتتیس روی داده است.
