تلفیق بررسی‌های زمین‏‌شیمیایی- آماری- سنگ‌شناسی و CSD به‌عنوان رهیافتی نوین در شناخت فرایند‏‌های ماگمایی در محدودة کودگان (خراسان جنوبی)

نویسندگان

1 دانشگاه تهران، دانشکده زمین‌شناسی، تهران، ایران

2 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، گروه علوم زمین، تهران، ایران

3 دانشگاه تربیت‌ مدرس، دانشکده علوم پایه، تهران، ایران

doi
10.22108/ijp.2020.121410.1160
چکیده

در 90 کیلومتری جنوب خوسف در استان خراسان جنوبی، سنگ‌های آذرین درونی و بیرونی به سن ائوسن برونزد دارند. این گروه‌های سنگی بیشتر بافت پورفیری، گلومروپورفیری، تدریجی و پویی‏‌کلیتیک نشان می‌دهند. پلاژیوکلاز، آلکالی‏فلدسپار، کوارتز، پیروکسن و هورنبلند از کانی‏‏‌های فراوان سازندة این سنگ‌ها به‌شمار می‌روند. در این سنگ‌ها، بلور‏‌های پلاژیوکلاز بافت غربالی و زونینگ دارند. این سنگ‏‌‏‌ها روند کالک‏‌آلکالن تا توله‏‌ایتی نشان می‏‌دهند. ویژگی‌هایی مانند غنی‏‌شدگی از LREE و LILE، تهی‏‌شدگی از HREE و HFSE، وجود ناهنجاری‏‌‏‌های منفیِ عنصرهای P، Nb، Ti و Zr، و ناهنجاریِ مثبت Pb، K و U در نمونه‏‌‏‌ها نشان‏‌دهندة پیدایش این توده در مرز فعال قاره‏‌ای هستند. برای بررسی شرایط تبلور ماگما، بلور‏‌های پلاژیوکلاز در 10 نمونة آذرین بیرونی با ترکیب آندزیتی و بازالتی، به روش توزیع اندازة بلور (CSD) بررسی شدند. روند افزایشی اندازة بلور‏‌های پلاژیوکلاز روی نمودار‏‌های نیمه‏‌لگاریتمی تغییرات اندازه دربرابر چگالی جمعیتی کانی‏‌‏‌ها در نمونه‏‌‏‌های آذرین بیرونی، نشان‏‌دهندة رفتار تبلور و جدایش بلورین است. تقعر رو به بالای نمودار‏‌های CSD پیامد ترکیب دو جمعیت بلوری است که یکی از آنها هنگام سرد‏‌شدن آرام و دیگری در دورة کاهش فشار و سرد‏‌شدن روی داده است. روند تغییرات Nb/Y دربرابر Nb و MgO دربرابر Fe2O3 و همچنین، جایگیری نمونه‏‌‏‌های آذرین بیرونی و درونی در دو گروه جدا برپایة بررسی نمودار‏‌های هارکر و نمودار به‏‌دست‏‌آمده‏‌ از آنالیز خوش‏‌های همگی نشان‌دهندة رویداد فرایند آمیختگی ماگمایی در هنگام پیدایش واحد‏‌های سنگی محدودة کودگان است.