شناسایی راهکارهای جذب و ارتقای اثربخشی راهبران آموزشی و تربیتی در مدارس چندپایه روستایی و عشایری: یک مطالعه کیفی

نویسندگان

1 گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.

2 گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.

doi
10.48310/itt.2026.21494.1233
چکیده

پیشینه و اهداف: آموزش چندپایه به‌عنوان راه‌حلی برای تحقق عدالت آموزشی در مناطق محروم با چالش‌های متعددی مواجه است. پژوهش‌های پیشین، بر کمبود امکانات، فقدان آموزش حرفه‌ای و نگرش منفی ذینفعان به‌عنوان موانع اصلی تأکید کرده‌اند. این پژوهش با هدف شناسایی راهکارهای مطلوب برای جذب و ارتقای اثربخشی عملکرد راهبران آموزشی و تربیتی در کلاس‌های چندپایه مناطق روستایی و عشایری استان لرستان انجام شد.روش: این مطالعه کیفی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد، از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 22 مشارکت‌کننده (12 معلم و 3 راهبر) و 7 کارشناس حوزه آموزش عشابری و روستایی انجام گرفت. داده‌ها با کدگذاری سه‌مرحله‌ای (باز، محوری، انتخابی) تحلیل شدند. روایی و پایایی تحلیل با بازبینی مشارکت‌کنندگان و مثلث‌بندی تأیید شد.یافته‌ها: اثربخشی راهبران به شایستگی‌ها (تجربه تدریس چندپایه، تحصیلات مرتبط) و انگیزه‌های مالی و معنوی وابسته است. چالش‌های زیرساختی (فاصله جغرافیایی، نبود امکانات)، فرهنگی (نگرش منفی به تحصیل دختران) و سازمانی (کمبود حمایت) موانع اصلی هستند. استراتژی‌های تدریس تلفیقی، همیار معلم و مشارکت جامعه محلی این چالش‌ها را تعدیل می‌کنند. راهبران به مسائل لجستیکی و دیجیتال حساس‌ترند، درحالی‌که معلمان بر امکانات اولیه و معیشت تمرکز دارند.نتیجه‌گیری: راهکارهای پیشنهادی شامل گزینش بومی، بهبود زیرساخت‌ها، دوره‌های آموزشی کاربردی، مشوق‌های مالی و مشارکت جامعه محلی است. این یافته‌ها می‌توانند سیاست‌گذاری آموزشی را برای تحقق عدالت آموزشی در مناطق محروم هدایت کنند.