آینده پژوهی تحولات در آماده‌سازی و توسعۀ حرفه‌ای ناظران آموزشی در ایران

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، استاد مدیریت آموزشی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

2 استاد مدیریت آموزشی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

3 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

doi
10.48310/itt.2026.22158.1294
چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناسایی تغییرات کلان آیندۀ نظارت و راهنمایی آموزشی در ایران، انجام شده است. این مطالعه با رویکرد تفسیری و راهبرد پدیدارشناسی صورت گرفت. میدان تحقیق آموزش‌وپرورش استان تهران بود و مشارکت‌کنندگان شامل 14 نفر از مدیران مدارس ابتدایی، راهبران آموزشی و اعضای هیأت‌علمی دانشگاه‌های دولتی رشتۀ علوم تربیتی بودند که به‌صورت هدفمند و ملاک‌محور انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمونی تحلیل شد. برای اطمینان از روایی و پایایی داده‌ها، نرم‌افزار MAXQDA به‌کار گرفته شد. یافته‌های پژوهش منجر به شناسایی چهار مضمون فراگیر به‌عنوان تحولات کلان آیندۀ نظارت و راهنمایی آموزشی در ایران شد: 1) دگرگونی کانون تمرکز نظارت از فرد معلم به گروه معلمان و تقویت یادگیری مشارکتی؛ 2) فاصله‌گرفتن از رویکردهای بازرسانه و ارزشیاب‌محور و حرکت به‌سوی تسهیل‌گری رشد و توسعۀ حرفه‌ای معلمان؛ 3) تغییر از مفهوم‌پردازی خُرد و کلاس‌محور به نگرشی کلان، سیستمی و بافت‌محور در نظارت آموزشی؛ و 4) تأکید بر ایجاد و پایداری اجتماعات یادگیری درون‌مدرسه‌ای و برون‌مدرسه‌ای با توجه به فرهنگ محلی، مشارکت خانواده‌ها و جامعه. نتایج نشان می‌دهد که نظارت آموزشی آینده در ایران، در صورت بهره‌گیری هوشمندانه از الگوهای بین‌المللی و تطبیق آن‌ها با ار زش‌ها و شرایط بومی، می‌تواند به ابزاری تحول‌آفرین برای توسعۀ حرفه‌ای معلمان و بهبود کیفیت نظام آموزشی تبدیل شود. بر این اساس، بازطراحی برنامه‌های آماده‌سازی ناظران، حرفه‌ای‌سازی نظارت آموزشی و تقویت نگاه سیستمی و مشارکتی، از مهم‌ترین الزامات سیاست‌گذاری و عمل آموزشی در سال‌های پیش‌رو به‌شمار می‌آید.