آزمون ساختار عاملی و سنجش همسانی درونی مقیاس معلم رهبری در بین معلمان عراقی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، استاد، گروه علوم تربیتی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشجوی دوره دکتری، گروه علوم تربیتی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.48310/itt.2026.21924.1265
چکیده

هدف مطالعۀ حاضر آزمون ساختار عاملی و سنجش همسانی درونی مقیاس معلم رهبری در بین معلمان عراقی بود. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت داده‌ها توصیفی-همبستگی (تحلیل عاملی) بود. جامعۀ آماری شامل کلیۀ معلمان متوسطۀ اول استان صلاح‌الدین کشور عراق در سال 2025 بود. با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای، 416 معلم از 10 مدرسه به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار جمع‌آوری داده‌ها در مطالعۀ حاضر، مقیاس معلم‌رهبری هویدا و همکاران بود. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی با چرخش واریماکس نشان داد مقیاس معلم‌رهبری دارای 8 عامل دانش و توانایی، چشم‌انداز توسعه‌ای، اخلاق، تقویت مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان، نفوذ، همکاری، ایجاد محیط مثبت و قدردانی است. نتایج تحلیل عاملی تاییدی نیز نشان داد بار عاملی تمامی 43 گویه در حد مطلوبی قرار داشته و همچنین تمامی زیرمقیاس‌ها دارای همبستگی معنادار با یکدیگر هستند؛ از این‌رو درستی ساختار عاملی مورد تایید بود. همچنین تمامی شاخص‌های برازندگی (بزرگتر از 90/0)، نشانگر برازش مناسب مدل با داده‌ها بودند. همچنین شاخص‌های مربوط به روایی و پایایی شامل ضریب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی (بزرگتر از 87/0)، میانگین واریانس استخراجی (بزرگتر از 67/0) و شاخص روایی یگانه-دوگانه (کوچک‌تر از 68/0) نیز نشانگر همسانی درونی، روایی واگرا و روایی همگرای مطلوب مقیاس بودند. مطابق نتایج، مقیاس معلم‌رهبری ابزاری روا و پایا برای سنجش معلم‌رهبری در معلمان متوسطۀ اول در کشور عراق بوده و می‌تواند برای بسط نظری این حوزه در بستر فرهنگی کشور عراق و مطالعات بررسی روابط با متغیرهای هدف در زمینۀ کاربردی، برای پژوهشگران، تصمیم‌گیرندگان و معلمان مفید باشد.