سنگنگاری، زمینشیمی و جایگاه زمینساختی گرانیتوییدهای منطقه حنار (جنوب بیرجند): رهیافتی برای شناسایی ماگماتیسم خاور بلوک لوت
نویسندگان
1 استان تهران-شهر تهران- بزرگراه شهید چمران - خیابان اتابک - میدان شهید شهریاری - دانشگاه شهید بهشتی - دانشکده علوم زمین
2 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، دانشکده علوم زمین
doi
10.22108/ijp.2018.103890.1030چکیده
گرانیتوییدهای محدوده حنار در فاصله 155 کیلومتری جنوب بیرجند و در خاور ایران رخنمون دارند. این تودة نفوذی بخشی از پهنة آتشفشانی- نفوذی بلوک لوت است و در نزدیکی مرز بلوک لوت با پهنة زمین درز سیستان جای گرفته است. تونالیت، گرانودیوریت، دیوریت، کوارتزدیوریت و میکرودیوریت از سنگهای گرانیتوییدی آن هستند. بافتهای گرانولار، پورفیری و میرمکیتی از مهمترین بافتهای دیدهشده در این سنگها هستند. ویژگیهای زمینشیمیایی نشان میدهند این سنگها همخاستگاه بودهاند و سرشت ماگمایی کالکآلکالن تا کالکآلکالن با پتاسیم بالا، متاآلومین و از نوع I دارند. غنیشدگی از LILE (مانند: Cs، K، Rb، U و Th) دربرابر HFSE (مانند: Nb، P، Zr و Ti)، آنومالی منفی شاخص در فراوانی Nb و Ti و همچنین، غنیشدگی از LREE دربرابر HREE نشاندهندة پیدایش این سنگها در پهنة ماگماییِ بالای پهنة فرورانش است. آنومالی مثبت Pb و K نشاندهندة دخالت پوستهای در تکامل ماگمای مادر آنهاست. نسبت عنصرهای کمیاب و نیز نمودارهای جدایش سنگهای آداکیتی از نا آداکیتی، سرشت نا آداکیتی این ماگما را نشان میدهند. نمودارها شناسایی پهنههای زمینساختی گویای پیدایش این سنگها در پهنة کمان نابالغ در پوستهای قارهای با ستبرای کم (کمتر از 45 کیلومتر) و در مرحله پیش از برخورد هستند. ماگمای اولیه از درصد کم ذوببخشی (کمتر از 8 درصد) پریدوتیتهای غنیشده گوة گوشتهای (اسپینل لرزولیت) پدید آمده است. هنگام بالاآمدن ماگما به بخشهای بالای پوسته، فرایندهای جدایش بلورین و آلودگی پوستهای (AFC) همزمان رخ دادهاند. یافتهها و ویژگیهای صحرایی و بررسیهای سنگنگاری نیز درستی این نکته را نشان میدهند.