سنگشناسی، زمینشیمی و سنگزایی سنگهای نوار آتشفشانی شمال تبریز (شمالباختری ایران)
نویسندگان
1 گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
3 گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
doi
10.22108/ijp.2017.81968چکیده
سنگهای آتشفشانی بررسیشده در 35 کیلومتری شمالباختری تبریز جای دارند و شامل داسیت، آندزیت، آندزیت بازالت و بازالت هستند. از دیدگاه زمینشناسی ساختاری، این منطقه بخشی از پهنه البرز باختری– آذربایجان بهشمار میرود. در آذربایجان و شمالباختری ایران، آغاز فورانهای آتشفشانیبا سن پلیو- کواترنری با خروج انفجاری مواد آتشفشانی با ترکیب اسیدی و حد واسط همراه بوده است. پایانیترین مرحله و جوانترین فعالیت آتشفشان با خروج گدازههای بازالتی از راه شکستگیها و گسلها روی داده است که در مجموع با ساختار لایهلایه روی هم دیده میشوند. گدازههای بازالتی با ساخت منشوری سنگهای آذرآواری پلیو- پلیستوسن و گدازه های آندزیتی را پوشاندهاند. کانیهای اصلی سازندة این سنگها عبارتند از: الیوین، پلاژیوکلاز، آمفیبول و پیروکسن. در این سنگها، بافتهای میکرولیتیک پورفیریک، هیالومیکرولیتیک پورفیریک، گلومروپورفیریک و بافت کومولایی را میتوان شناسایی کرد. در نمودارهای شناسایی سری ماگمایی، نمونهها متعلق به دو سری ماگمایی کالکآلکالن و آلکالن هستند و ویژگیهای ماگماتیسمی بایمودال را نشان میدهند. ردیفهای آتشفشانیِ بررسیشده یک سری معکوس آتشفشانی را نشان میدهد که که از ویژگیهای ولکانیسم بایمودال بهشمار میرود. نمودارهای چندعنصری بهنجارشده بهترکیبهای کندریت و گوشته اولیه برای سنگهای منطقه نشاندهندة غنیشدگی از عنصرهای LREE و LILE و تهیشدگی از HREE و HFSE (مانند: Ti، Nb و Ta یا TNT) هستند. برپایه نمودارهای عناصر کمیاب La در برابر La/Sm و La/Yb در برابر Y، ماگمای سازنده سنگهای بازیک میتواند از نرخ پایین ذوببخشی گوشتهای گارنت لرزولیتی پدید آمده باشد. با بالاآمدن و جایگیری چنین ماگمایی در بخشهای بالاییتر پوسته و در پی ذوببخشی سنگهای پوستهای، مواد آتشفشانی اسیدی و حد واسط پدید آمده است. نمودارهای زمینساختی ماگما نشان میدهند که این سنگها در کمانهای آتشفشانی پسابرخوردی پدید آمدهاند.