فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مخروط‌ها و روانه‌های بازالتی تکزاد (مونوژنیک) در باختر شهرستان خاش، بخشی از کمان آتشفشانی شمالمکران هستند که در پی فرورانش سنگ‌کرة اقیانوسی عمان به زیر سنگ‌کرة قاره‌ای اوراسیا پدید آمده‌اند. مقدار بالای Al2O3 (5/16 تا 04/19 درصد وزنی) و CaO (4/8 تا 05/12 درصد وزنی) همراه با محتوای K2O (5/0 تا 1/1 درصد وزنی)، آنها را در گسترة بازالت‌های کالک‏‌آلکالن پتاسیم‌متوسط جای می‏‌دهد. این سنگ‌ها دارای ویژگی‌های شناخته‌شدة بازالت‌های حاشیه‌های فعال قاره‌ای ( مانند: غنی‌شدگی از نسبت‌های LILE/HFSE، LILE/LREE، LREE/HREE و تهی‌شدگی از عنصر‏‌های Zr، Tb، و Nb) هستند. در این بازالت‌ها،‌ نسبت‌های Rb/Zr، Ba/La و La/Yb به‌ترتیب بیش از 19، 86/4 و 10 برابر این نسبت‌ها در ترکیب بازالت‌های N-MORB است. برپایه نتایج به‌دست‌آمده از الگو‌سازیِ ذوب، بازالت‌هایی که ترکیب آنها به ترکیب ماگمای اولیه نزدیک است، پیامد ذوب (نزدیک به 2 تا 10 درصد ذوب) پریدوتیتِ گوة گوشته‌ای غنی‌شده هستند. ورود سیال‌های پدیدآمده در فرورانش، رسوب‌ها و آبدهی لبه فرورونده، پریدوتیت‌های گوة گوشته‌ای را از عنصر‏‌های LIL و LRE غنی کرده‌اند. همخوانی معکوس میان Th/La در برابر Sm/La و جای‌گرفتن این بازالت‌ها در گستره ترکیبی میان میانگین جهانی رسوب‌ها (GLOSS) و MORB (در نمودار Pb/Ce در برابر Th/Nb) نشان‌دهندة مشارکت رسوب‌های روی پوستة فرورونده در پیدایش این بازالت‌هاست. برپایه الگوی آمیختگی دوتایی، میزان مشارکت رسوب‌ها در پیدایش این بازالت‌ها تا 16درصد برآورد می‏‌شود. افزون‌بر‌این، تهی‌شدگی از نسبت Pb/Ce (6/1 تا 1/11) در برابر ترکیب OIB (بیش از 20) می‏‌تواند نشانة مشارکت سیال‌های پدیدآمده از آبدهی لبه فرورونده باشد.