سنگنگاری و زمینشیمی گدازههای آداکیتیِ پس از برخورد و بازالتهای سرشار از نیوبیم همراه در منطقه سنگِ رهوزگ (جنوب بیرجند)
نویسندگان
1 گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
2 گروه مهندسی معدن، دانشکده مهندسی معدن، عمران و شیمی، دانشگاه صنعتی بیرجند، بیرجند، ایران
3 گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
4 گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
doi
10.22108/ijp.2017.81987چکیده
سنگهای آتشفشانی بررسیشده شامل واحدهای پالئوژن با ترکیب آندزیت و داسیت و گدازههای بازالتیِ نئوژن هستند. گدازههای اسیدی و حد واسط، سرشت کالکآلکالن پتاسیم متوسط تا بالا داشته و نمونه بازالتی سرشت آلکالن دارند. یافتههای زمینشیمیایی برای همه سنگهای آتشفشانی سنگ رهوزگ نشاندهنده غنیشدگی LILE در برابر HFSE هستند. نبود آنومالی منفی Eu، مقدارهای HREE کم (برای نمونه: ppm 62/1-67/0 Yb= و ppm 3/17-4/7 Y=)، مقدارهای Sr بالا (ppm 1010-1/347) و نسبت Sr/Y بالا (84/31 تا 99/99)، نشاندهندة سرشت آداکیتیِ سنگهای اسیدی و حد واسط منطقه سنگ رهوزگ است. محتوای بالای SiO2 (48/68 - 65/56 درصد وزنی)، CaO+Na2O (47/10- 57/7 درصد وزنی) و Sr، نشاندهنده قرارگیری آداکیتهای سنگ رهوزگ در محدوده آداکیتهای پرسیلیس است. میزان K2O بالا (14/3- 22/1 درصد وزنی) و نسبت K2O/Na2O بالاتر (4/0 تا 8/0)، در مقایسه با آداکیتهای پرسیلیس، نشان میدهد که این سنگها در گروه آداکیتهای پس از برخورد هستند. مقدارهای کمِHREE (YbN<8ppm) و نسبت Y/Yb (59/11-10)، نشان میدهد که خاستگاه این سنگها دارای فاز بهجایماندة گارنت بوده است. نمونه بازالتی منطقه سنگ رهوزگ دارای مقدارهای بالای TiO2 (52/1 درصد وزنی) و Nb (ppm 9/14)، نسبت Nb/La (43/0) و HFSE بالاست. این ویژگیها از ویژگیهای بازالتهای سرشار از Nb هستند. ذوببخشی گوشته آستنوسفری متاسوماتیسمشده بهوسیلة مذابهای آداکیتی، شرایط خوبی را برای پیدایش مذاب بازالتی سرشار از Nb پدید آورده است. همه گدازههای منطقة سنگ رهوزگ در پهنه زمینساختی پسابرخوردی و در پی برخورد بلوکهای لوت و افغان در پالئوژن تا نئوژن پدید آمدهاند.