فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش به واکاوی جایگاه «سعی» در تعیین سرنوشت انسان با محوریت آیه «وَ أَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا مَا سَعَى» از سوره نجم می‌پردازد؛ آیه‌ای که نقش انسان را در رقم‌زدن فرجام خویش بنیادین می‌سازد و نسبت آن را با عدالت الهی، مسئولیت اخلاقی و مسئله انتقال ثواب روشن می‌کند. تحقیق حاضر با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و بر پایه منابع معتبر لغوی، شواهد قرآنی، سیاق آیات ۳۶ تا ۴۱ نجم، آرای مفسران و روایات، مفهوم «سعی» را به‌طور دقیق بررسی می‌نماید. یافته‌ها حاکی است که سعی در منطق قرآن صرفاً به عمل ظاهری محدود نیست، بلکه بر کوشش آگاهانه، ارادی و جهت‌مند دلالت دارد و از نیت و بینش انسان جدایی‌پذیر نیست. مطالعه آیات مرتبط نیز نشان می‌دهد که اصل «مسئولیت فردی» و «مالکیت انسان بر عمل خویش» در سراسر قرآن جایگاهی محوری دارد. تحلیل روایاتِ مربوط به نفع‌رسانی اعمال دیگران به میت نشان می‌دهد این موارد، نه به‌معنای انتقال ثواب و افزودن بر نامه عمل فرد، بلکه در چارچوب هدایت، تنبّه و آثار تربیتی تفسیر می‌شوند. بر این اساس، آیه یادشده بر استقلال وجودی انسان در ساختن سرنوشت خویش تأکید می‌کند و نقش دیگران را به عرصه تأثیرگذاری معرفتی و هدایتی محدود می‌سازد.