بررسی تحلیلی تاریخی تفسیر عصری، فراز و فرود انگاره‌ها

نویسندگان

1 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 استادیار گروه معارف اسلامی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران

doi
10.22034/isqs.2026.54215.2479
چکیده

مقاله حاضر با عنوان «بررسی تحلیلی تاریخی تفسیر عصری، فراز و فرود انگاره‌ها» به بررسی مفهوم، پیشینه، ضرورت، ویژگی‌ها و زمینه‌های گرایش به تفسیر عصری قرآن کریم می‌پردازد. تفسیر عصری به مثابه رویکردی نوین در تفسیر قرآن، با توجه به تحولات فکری، اجتماعی و علمی هر عصر، به کشف و تبیین پیام‌های قرآنی با زبان و روشی متناسب با نیازها و پرسش‌های معاصر همت می‌گمارد.بررسی عوامل تاریخی –کلامی –اجتماعی وتبیین متغیرهای موثر بر ظهور، غلبه و افول یا تطور این انگاره ها می پردازد . انگاره های تفسیری مانند تاویل گرایی اعتزالی، ظاهرگرایی حنبلی، عقل گرایی فلسفی وادراکات شهودی عرفانی و در دوران معاصر تحولات اجتماعی وعلم گرایی تطبیقی از جمله این متغیرها به شمار می آید . نتیجه آنکه فهم تاریخ تفسیر قرآن نیازمند نگاهی پویا وبررسی زمینه هایی است که در آن تفاسیر قرآن نه به صورت گزاره ایی مطلق و منقطع از تاریخ بلکه به مثابه پاسخ های اجتهادی ومتاثر از شرایط عصر مفسر تلقی شود. به دیگر سخن تفسیر عصری به‌عنوان خوانشی زمانمند و متناسب با اقتضائات هر عصر، نه تنها با قداست و فراتاریخی بودن قرآن منافات ندارد، بلکه تحقق‌بخش رسالت هدایتگری آن برای همه اعصار و زمینه‌ساز اجتهادی پویا در عرصه فهم دین است.