مدل سیستمهای مانا: الگویی میانرشتهای و کاربردی از سایبرنتیک در طراحی راهبردی سازمانهای دولتی
نویسندگان
1 استادیار گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دکتری سیاستگذاری علم و فناوری، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22034/jipas.2019.90525چکیده
دنیای مدیریت و سازمان به عنوان یک حوزه میانرشتهای، بهویژه در عصر حاضر مملو از دوگانهای متعددی است که مدیریت در عمل را بهخصوص برای سازمانهای دولتی به اقدامی سهل ممتنع بدل ساخته است؛ دوگانهایی چون کنترل و انعطافپذیری، تمرکز و عدم تمرکز، آیندهگرایی و حالنگری، توجه به منابع داخلی و نگاه به محیط بیرونی و مانند آن. جمع بهینه و اثربخش این دوگانها در میزان توفیق عملکرد سازمان و مدیریت بسیار مؤثر است و این مهم در قابلیتهای رویکرد سیستمی، دست کم به لحاظ نظری، نهفته است. مدل سیستمهای مانا مدلی مبتنی بر سایبرنتیک سازمانی (به عنوان یکی از شاخههای اصلی رویکرد سیستمی) است که توانسته با بهرهمندی مناسب از تفکر میانرشتهای، تا حدود زیادی فاصله این قبیل دوگانها و چالشهای اصلی مدیریت را در یک مدلسازی سیستمی از ساختار سازمان به حداقل رساند. به رغم آنکه این مدل در دنیا مدلی شناختهشده است و پروژههای متعدد در سطوح مختلف (از سطح بنگاه تا سطح سازمانهای دولتی و اداره حکومت) بر اساس آن طراحی و اجرا شده است؛ در ایران تاکنون چندان شناختهشده نیست. نوشتار حاضر با هدف جبران این فقر نظری و کاربردی و با روش اسنادی به مرور موارد اصلی زیر درباره این مدل میپردازد: مفاهیم پایهای مدل نظیر سایبرنتیک، مهندسی تنوع، بازگشتپذیری و خودالگوگیری؛ عرصههای میانرشتگی مدل (دست کم در سه عرصه خاستگاه شکلگیری، نظام مسائل و موضوعات پژوهشی و راهحلها و راهکارها)؛ روششناسی و سیستمهای پنجگانه اصلی آن؛ برخی از مهمترین کاربردها و پیشرفتهای اخیر مدل؛ عمده مزایا و انتقادات وارد بر این مدل سیستمی؛ و درنهایت برخی کاربردهای پیشنهادی آن برای طراحی ساختارهای دولتی در ایران.
