فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سه مولفه‌ اقتصاد نفت‌پایه،بافت قبیله‌ای جامعه،دین یا همان مذهب وهابی در نیم قرن گذشته همواره قوام بخش مشروعیت دولت فعلی عربستان بوده است که با حمایت‌های بین‌المللی و منطقه‌ای و عدم حضور نیروهای تحول‌خواه تحکیم می‌شود.دگرگونی در هرکدام از این مولفه‌ها می‌تواند به صورت دیالکتیکی موجب تغییراتی در دولت و جامعه عربستان شود.سوال ما در این مقاله این است که آیا ساختار جامعه‌گانی و اقتصادی عربستان مستعد جای‌گزینی حاکمیت آل سعود با جریان سکولار-لیبرال است؟نظریه رانتیریسم متاخر با نقد نسل اول نظریه دولت رانتیر نشان می‌دهد که بر اثر فشار جامعه با دلایلی مانند،رشد جمعیت،رواج‌ اسلام‌گرایی سیاسی،موج بیکاری،جهانی شدن،بلوغ دولتی و پیشرفت تکنولوژی و آزادی تجارت و سرمایه... جامعه به وضعیتی می‌رسد که دولت مجبور به تغییراتی می‌شود.از سوی دیگر اکثریت جوان تحصیل‌کرده عربستان که از طریق شبکه‌های اجتماعی و پیشرفت‌های تکنولوژیک با دنیای مدرن در ارتباط هستند دیگر همانند گذشته وابستگی هویتی و حمایتی به نظام قبیلگی را ندارند و مضاف بر این،همین نظام قبیله‌ای تضعیف شده نیز در ائتلاف شکننده‌ای با آل سعود به سر می‌برند.علاوه بر اینکه به دلایل مشابه نقش دین در جامعه عربستان کم-رنگ شده است،شیعیان(دوازده امامی،اسماعیلیه و زیدیه) سنی‌های غیر وهابی و جمعیت بزرگ خارجی‌های عربستان مشروعیت وهابیت را زیر سوال برده‌اند.در این مقاله با بررسی مولفه‌های سه گانه فوق الذکر در چارچوب نظری رانتیریسم متاخر نشان می‌دهیم که در کشور عربستان جریان سکولار-لیبرال می‌توانند جای‌گزین حاکمیت فعلی شوند و این مورد حمایت و قبول جامعه جهانی قرار خواهد گرفت.