نقش عقل و نقل در معرفت دینی از منظر شیخ صدوق و شیخ مفید
نویسندگان
1 استادیار مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
2 دانش پژوه سطح 4 کلام اسلامی جامعه الزهراء قم.
doi
چکیده
شیخ صدوق و شیخ مفید با ارائه نظریات و نوآوریهایی در حدیثشناسی و علم کلام، نقش مؤثری در پویایی آموزههای شیعه ایفا نمودهاند. ایشان با حفظ قلمروهای معرفتشناختی عقل و نقل، هر دو منبع را در معرفت دینی مؤثر و لازم دانسته و روشهای مختلفی را در بهرهگیری از آنها اتخاذ نمودهاند؛ به گونهای که شیخ صدوق با رجحان روش نصگرایی، از روایات مشتمل بر استدلالهای عقلانی نیز بهره گرفته و شیخ مفید با توجه ویژه به عقل و رویکرد عقلگرایانه، به اثبات گزارههای دینی و دفاع از آنها پرداخته است. ایشان به بررسی سند و محتوای نصوص دینی اهتمام داشتهاند؛ لکن شیخ مفید هماهنگی مفاد خبر با گزارههای عقلی قطعی را بر بررسی سندی آن مقدم میدارد. علی رغم اشتراکات این دو متکلم در مبانی و اصول اعتقادات دینی، میتوان اختلاف ایشان را در انتخاب روش تبیین و اثبات احکام و معارف کلامی دانست. گرچه در برخی اختلافات اساسی، روش عقلانی شیخ مفید در بررسی مفاد و سند متون دینی قابل دفاع است. درمجموع میتوان رویکرد شیخ صدوق در توجه به علوم نقلی را فتح الباب تأسیس روش عقلگرایانه شیخ مفید و مبنای توسعه علوم عقلی تلقی نمود. در این تحقیق سعی بر آن است با روش تحلیلی-توصیفی و نگرشی جامع، ابعاد و زوایای مختلف اختلافات معرفتشناختی و روششناختی در رویکرد کلامی شیخین واکاوی شود که از نوآوریها و امتیازهای این اثر نسبت به آثار مشابه نگاشتهشده در این زمینه به شمار میرود.
