بررسی خردهتراشی بر خوانش آقاعلی مدرس از وحدت وجود
نویسندگان
1 دانشیار گروه فلسفه و کلام دانشگاه حکیم سبزواری.
doi
10203چکیده
آقاعلی مدرس طهرانی نقش ویژه در تداوم و ترویج مبانی و رهیافتهای حکمت متعالیه دارد. «بدایع الحکم» و «رسالة فی التوحید» دو اثر وزین و ویژه او در توحیدنگاری است. تبیین مفصل و مبرهن توحید با زبان پاسخگویی در «بدایع الحکم» بیبدیل است. با آن همه تفصیل، موضع او درباره وحدت وجود در «نظریۀ وحدت شخصی وجود در اندیشۀ ابوالحسن طباطبایی جلوه و آقاعلی مدرس طهرانی» با تحریف لفظی و معنوی و تقطیع عبارات، دستخوش تحریف شده است. اتهاماتی از قبیل دوگانهانگاری، ابطال مقامات وجود، لزوم سریان ذات واجب، تباینانگاری وجودی واجب تعالی و فعل مطلق، دستاورد این مقاله است که معظمله را بر پایه آنها ناقد بلکه نافی وحدت شخصی وجود قلمداد نموده است. داستان نقد ادعایی، ترکیبی است از اتهامات، شبهات، سوء رداشت از عبارات تقطیعی و خطاهای فراوان در مقام گردآوری و داوری. استناد به موضع سلبی حکیم در برابر خوانش باطل از وحدت وجود، مستمسک اساسی آن مقاله است. راستیآزمایی داستانِ نقد ادعایی با عرضه بر نص عبارات حکیم، پوچی این مدعاها را بهوضوح نشان میدهد و موضع استوار او را همسان با سایر حکمای مدقق و عرفای محقق، از تقریرکنندگان وحدت شخصی وجود با بیان متقن و برهانِ مستحکم مینمایاند.