مشروعیت و ضرورت تفسیر عرفانی
نویسندگان
1 دانشیار گروه قرآن پژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
doi
10204چکیده
تفسیر عرفانی بر مبنای وجود بطن و مراتب معنایی قرآن و درک آن با سیر و سلوک و شهود عرفانی است. این گرایش تفسیری کهن، یکی از مسائل مبنایی در شاخهای از فلسفه دین است؛ زیرا بحثی در فلسفه تفسیر عرفانی شمرده میشود که میتواند با عنایت به قاعده روح معنا، برداشت از قرآن را در گسترههای علوم انسانی قرآنبنیاد شکوفا سازد. این گرایش تفسیری همواره موافقان و مخالفانی داشته است. برخی آن را مشروع نمیدانند. برخی دیگر آن را نهتنها مشروع که ضروری میشمارند و معتقدند دست کم به دو علت لازم است این مسئله بررسی شود: یکی نیاز جامعه بهخصوص قشر جوان که تشنه مباحث عرفانیاند و دیگر رفع مبانی فهم بعد عرفانی قرآن که یکی از موارد این مهم اثبات مشروعیت و ضرورت تفسیر عرفانی است. برای بررسی این دو عنوان با روش کتابخانهای و رویکرد نقلی- عقلی ساختار مقاله با مباحث ذیل سامان مییابد: تعریف عرفان و تفسیر عرفانی؛ اثبات مشروعیت تفسیر عرفانی با رد ادله منکران مشروعیت با عناوینی مانند اصالت تفسیر عرفانی؛ استدلالپذیربودن یافتهها در تفسیر عرفانی؛ ارتباط تفسیر عرفانی با ظواهر قرآنی؛ موضع معصومان در برابر تفسیر عرفانی؛ طرح وحدت وجود در تفاسیر عرفانی و نیز طرح شریعت، طریقت و حقیقت در تفسیر عرفانی و در در بخش بعدی اثبات ضرورت با عناوینی چون بطون قرآنی و تناسب آن با تفسیر عرفانی؛ تناسب تفسیر عرفانی با حقیقت ماورایی قرآن؛ طرح اعجاز معارف عرفانی در تفسیر عرفانی؛ درک صحیح و عمیق برخی آیات تنها با تفسیر عرفانی؛ ارزش یافتهها در تفسیر عرفانی؛ نسبتسنجی آیات و روایات در سطوح معنایی و روش فهم.