بررسی رابطه عملکرد زیست‌توده ذرت با آب‌کاربردی در مراحل مختلف رشد در تنش همزمان آبی- کودی

نویسندگان
doi
10.22092/jwra.2025.363823.1013
چکیده

در این پژوهش عملکرد تر و تبخیروتعرق دوره‌ای ذرت علوفه‌ای Sc. 704 ، زیر تأثیر مقادیر مختلف آب و کود بررسی شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل دو عاملی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در دو سال زراعی 1399 و 1400 در منطقه علی‌آباد فشافویه، بخش حسن‌آباد، شهرستان ری (استان تهران) انجام و تیمارهای آبی شامل سه سطح W 0 ، W 1 و W 2 و سه سطح کودی F 0 ، F 1 و F 2 که به ترتیب با تأمین 100%، 75% و 50% نیاز آبی بر اساس کمبود رطوبت خاک و کود بر اساس آزمون خاک برای عناصر غذایی پرمصرف ذرت علوفه‌ای، اجرا شد. نتایج نشان داد که هم‌زمان با افزایش تنش‌های آبی و کودی، میزان متوسط دو ساله عملکرد و آب کاربردی (تبخیروتعرق کُل) به‌ترتیب 27/6% و 46/8% کاهش داشت به‌طوری‌که عملکرد از 50/4 به36/5 تن بر هکتار و آب کاربردی ET) کل) از 694 به 369 میلی‌متر کاهش پیدا کرد. همچنین، اثرات ساده و متقابل تیمارها بر عملکرد و آب کاربردی دوره‌ای با احتمال 95% معنی‌دار بود. نتایج مُدل‌سازی عملکرد نسبی محصول بر اساس مقادیر ET نسبی دوره‌ای حاکی از مناسب بودن مدل جمع‌پذیر سینگ و ضرب‌پذیر رائو در شرایط تنش آبی و کودی بود. در مجموع نتایج نشان داد که تولید ذرت علوفه‌ای در درجه نخست وابسته به حجم آب آبیاری و سپس تأمین عناصر غذایی است. بالاترین میزان عملکرد زیست‌توده پس از تیمار شاهد ( (W 0 F 0 مربوط به اِعمال تیمار W 0 F 1 بود. همچنین، وجود یک همبستگی مثبت قوی بین تبخیروتعرق کل با عملکرد به اثبات رسید ( R 2 =0.94, p<0.05 ) از سوی دیگر، تفاوت معنی‌داری از نظر عملکرد بین سه تیمار W 1 F 0 ، W 1 F 1 و W 1 F 2 مشاهده نشد. بنابراین در شرایط کمبود آب آبیاری، تیمار W 1 F 2 صرفه اقتصادی بهتری نسبت به سایر تیمار‌ها دارا بود. نیز، تابع تولید ریشه دوّم با آماره‌های RMSE ، R 2 و NS به‌ترتیب 0/42، 0/98 و 0/97، تابع مناسب‌تری برای برآورد میزان عملکرد با آب مصرفی و کود در مقایسه با تابع‌های لُجستیک و کاب داگلاس داشت و مشخص شد که در شرایط کمبود آب و عناصر غذایی اصلی، نه تنها ET مراحل مختلف رشد با مدیریت مصرف کود  قابل‌افزایش هست، بلکه عملکرد گیاه نیز بستگی کامل به مدیریت صحیح مصرف آب و کود دارد.