فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در حالی که طی دهه های گذشته مشکلاتی مانند سطوح بالای باروری و رشد زیاد جمعیتگریبان کشورهای در حال توسعه را گرفته، کاهش چشم گیر سطح باروری یکی از مهم تریندغدغه های جمعیت شناختی بسیاری از کشورهای توسعه یافته بوده است. با این حال، درسال های اخیر سطح پایین باروری فقط در حوزه مسائل و مشکلات جوامع توسعه یافتهمحدود نمانده و به دلیل تغییر ناگهانی روند و الگوهای باروری از سطوح بسیار بالا بهسطوحی پایین و حتی پایین تر از میزان جانشینی، نگرانی ناشی از آن گریبان کشورهای درحال توسعه ای مانند ایران را گرفته است. اولین زنگ خطرها برای ایران پس از سرشماریسال 1385 و اعلام میزان باروری کل ) 8/ = 2)TFR 1 به صدا درآمد و پس از آن در نتایجسرشماری سال 1390 که TFR3 را معادل 69 / 1 برآورد می کرد، روند کاهش میزان باروریکل تأیید شد. اگرچه به واسطه ساختار سنی جمعیت ایران، رشد سالانه جمعیت همچنانمثبت است و در سرشماری سال 1390 معادل 29 / 1 درصد محاسبه شد، با توجه به کاهشتدریجی میزان باروری کل در ایران و تقلیل این سطح به زیر سطح جانشینی و کاهشمداوم جمعیت در آینده، این نگرانی وجود دارد که در صورت استمرار این سطح از باروری،ایران طی سال های نه چندان دور در آینده ) 1425 1420 ( دچار رشد منفی جمعیتی شودکه نتیجه آن مواجهه با جمعیتی سالخورده و پیر است. )عموم کشورهای سرمایه داری غربیو اتحادیه اروپا در پنج دهه گذشته با این مشکل مواجه شدند و برون رفت از آن برایشانامکان پذیر نیست.(از آنجا که جمعیت )از نظر ساخت، ترکیب و توزیع( یکی از مؤلفه های اقتدار و قدرتملی و استحکام ساخت درونی قدرت نظام هر کشوری است و ایجاد تغییرات و اعمالسیاست های جمعیتی مستلزم تغییر مداوم در یک نسل جمعیتی است که دست کم سهدهه به طول می انجامد، غفلت از آن خسارات جبران ناپذیری خواهد داشت. از سوی دیگر، با1 . استادیار دانشگاه جامع امام حسین)ع(TFR.2 یا نرخ کلی باروری تعداد فرزندانی است که یک زن در طول دوره بالقوه باروری ) 15 تا 49 سالگی( به دنیا می آورد.3 Total Fertility Rate3 .فصلنامه آفاق امنیت/ سال هشتم / شماره بیست و هشتم - پاییز 1394فصلنامه علمی- پژوهشی آفاق امنیت / سال هشتم/ شماره بیست و هشتم-پاییز 1394108توجه به هژمونی نظام جهان سرمایه داری و اعمال سیاست های جمعیتی آنها از طریق نهادهاو سازمان های جهانی مانند سازمان ملل و بانک جهانی در ارائه مساعدت های مالی و خدماتکنترل جمعیت و متعهد کردن کشورها بر اعمال سیاست های کنترل جمعیت در ازایدریافت وام و برگزاری پنج سمینار جهانی درباره کاهش جمعیت کشورهای در حال توسعه،جای طرح این سؤال اساسی و این نگرانی است که مگر نقش جمعیت )حجم، ساخت وترکیب( هر کشور چه سهمی در اقتدار ملی یک کشور دارد که به رغم اعمال بی سابقه ترینمحاصره اقتصادی و دارویی نظام سلطه علیه جمهوری اسلامی بعد از انقلاب، هرگز وقفه ایدر برنامه های بخش جمعیت سازمان ملل و بانک جهانی در سیاست کنترل جمعیت ولوازم پیشگیری از بارداری اتفاق نمی افتد؟! جای پای این نگرانی ها را در مناقشات اخیرجمعیت شناسان و همچنین تدوین کنندگان سیاست های کلان کشوری و نیز در سخنانمقام معظم رهبری درباره لزوم تغییر سیاست های جمعیتی مرتبط با میزان موالید و تنظیمخانواده می توان یافت.این مقاله بر آن است با مروری بر رابطه میان جمعیت و اقتدار )سیاسی، اقتصادیو ملی(، تحولات و تغییرات جمعیتی در کشورهای توسعه یافته غربی و چالش های ناشیاز میزان باروری زیر حد جانشینی و پیر شدن جمعیت در این جوامع و مشکلات ناشیاز آن را بررسی کند و در پاسخ به مسئله باروری زیر حد جانشینی و پیر شدن ساختارسنی جمعیت، زمینه ای را برای مطالعه ای عمیق تر در موضوع تغییر سیاست های جمعیتیمتناسب با ساختار جمعیت کنونی ایران فراهم آورد و در صورت امکان عوامل مؤثر وتسهیل کننده این کاهش شدید را مطالعه و شناسایی کند.