فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

استفاده از فناوری­ هایی که منجر به کاهش آب مصرفی واقعی ( ETa ) در مزرعه شوند بر ارتقا ی بهره‌وری آب در سطح حوضه اثربخش خواهد بود. پژوهش حاضر با هدف شناسایی اثربخش‌ترین فناوری ها برای کاهش ETa و کمک به احیای دریاچه‌های چند حوضه، پایشی در سال زراعی 1401-1400 با اعمال فناوری ­های به‌زراعی در سطح مزارع و باغ­ های کشاورزان انجام شد و در آن تعداد 55، 17 و 18 مزرعه و باغ به‌ترتیب از حوضه‌های دریاچه ارومیه، طشک-بختگان و مارون-جراحی در نظر گرفته شد. نتایج پایش نشان داد که هرچند اعمال تمامی فناوری ­ها توانسته بر کاهش آب آبیاری به‌میزان متوسط 24/6%، افزایش عملکرد با متوسط 18/3% و افزایش بهره‌وری آب با متوسط 60/4% برای هر سه حوضه آبریز مؤثر باشد، اما همه این فناوری­ ها در کاهش میزان ETa محصول، اثربخش نبود. پایش مزارع نشان داد که فناوری‌هایی که بر پایه "برنامه‌ریزی دقیق مبتنی بر نمایه‌های خاک و گیاه در کنار اصلاح و مدیریت بهینه سامانه‌ آبیاری موجود" بود، توانست علاوه بر اثربخشی در نمایه‌های کاربردی آب در مزرعه و یا باغ، باعث کاهش ET a به‌میزان متوسط 15/5% و ارتقای بهره‌وری آب مصرفی( WP ET ) با متوسط40% در هر سه حوضه آبریز شود. براین اساس، اثربخش‌ترین فناوری ­ها در حوضه دریاچه ارومیه، ایجاد شیارهای دوطرفه ردیف درختان در آبیاری سطحی و برنامه‌ریزی آبیاری قطره‌ای براساس نمایه خاک و گیاه در محصولات ردیفی و درختان بود که ETa را 18% کاهش داد. همچنین کوچک‌کردن کرت‌های آبیاری تا سطح سایه‌انداز برای درختان انار و پسته درحوضه طشک-بختگان، ایجاد طشت در اطراف سطح سایه‌انداز درختان نخل به‌همراه مالچ برگ نخل و بالاخره روش مدیریتی کاهش دبی پس از رسیدن جریان آب به انتهای نوار و یا شیار در سامانه آبیاری سطحی برای زراعت در حوضه مارون-جراحی، توانست با کاهش دادن ETa به‌ترتیب به‌میزان 21% ،13% و 14% از مهمترین فناوری­ ها  به شمار ‌آید. بنابراین، توجه به فناوری­ های پایش شده در سطح یک حوضه با مشارکت کشاورزان محلی و ترویج آنها می‌تواند ضمن استقرار کشاورزی پایدار، در حفاظت زیست‌بوم منطقه مؤثر باشد.