اختلالات غدد درون ریز در دوران پساکووید از دیدگاه ایمونولوژیک

نویسندگان
doi
10.22034/43.4.77
چکیده

مقدمه : بیماری کووید- ۱۹ ناشی از ویروس SARS-CoV-2 نه تنها یک عفونت حاد تنفسی است بلکه پیامدهای بلندمدت متعددی در سیستم های مختلف بدن ایجاد می کند. یکی از دستگاه های آسیب پذیر، سیستم غدد درون ریز است که به دلیل بیان بالای گیرنده ACE2 در بافت های آن، مستعد تهاجم مستقیم ویروس و نیز اثرات غیرمستقیم ناشی از التهاب سیستمیک و آسیب عروقی است. پیامد مهم این درگیری، افزایش خطر دیابت نوپدید و تشدید دیابت قبلی است. در این مقاله مروری، داده های مطالعات کوهورت بزرگ، مرورهای نظام مند و گزارش های بالینی در زمینه شیوع و بروز انواع دیابت پساکووید را بررسی کرده است. همچنین مکانیسم های مولکولی و ایمنی شناختی (از جمله طوفان سایتوکاینی، اختلال عملکرد میتوکندری، خودایمنی و استرس شبکه آندوپلاسمی) و عوامل خطر مؤثر (سن، واریانت ویروس، شدت بیماری، تکرار عفونت، داروهای کورتیکواستروئیدی، بیماری های زمینه ای و وضعیت واکسیناسیون) مورد تحلیل قرار گرفته اند. یافته ها : کووید-۱۹ به طور معناداری خطر بروز دیابت نوع یک و دو را افزایش می دهد و این خطر تحت تأثیر عوامل فردی و آبشارهای مولکولی شخص محور و عوامل محیطی مرتبط متغیر است. مکانیسم های اصلی شامل آسیب مستقیم سلول های بتای پانکراس، کاهش ACE2 و غلبه مسیر AngII/AT1R ، استرس اکسیداتیو، فعال سازی NF-κB و پاسخ های خودایمنی با الگوهای شباهت مولکولی است. مدیریت این وضعیت نیازمند غربالگری فعال (گلوکز ناشتا و HbA1c )، مداخلات سبک زندگی (رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی)، درمان دارویی هدفمند (متفورمین، SGLT2i ، GLP-1 RA ) و مراقبت چندرشته ای است. آموزش بیمار در شناخت علائم و پایبندی به درمان نقش کلیدی دارد.